Verbod op godslastering is te ingewikkeld

Het verbod op godslastering in de Nederlandse wet was nog niet zo oud, maar er zijn, ook elders in het Europa, eerdere dergelijke wetten geweest.

In een christelijke cultuur is zo’n verbod vrij duidelijk. En ook begrijpelijk. Je laat niet toe dat datgene wat je fundamenteel acht voor je samenleving en je politieke bestel met pek wordt besmeurd.

Socrates

Kijken we breder, dan wordt het ingewikkelder. In het oude Griekenland zijn er al processen gevoerd wegens ‘asebeia’: gebrek aan eerbied voor het goddelijke. Socrates heeft na een veroordeling wegens asebeia de gifbeker gedronken. Het ging er niet om dat ze vloekten of kwaad spraken van de goden in persoon. Filosofen als Socrates en de latere sofisten haalden zich de gram van hun behoudende medeburgers op de hals omdat ze overal vraagtekens bij zetten en alles ironiseerden. Ze stonden niet zozeer in een reuk van atheïsme, de opvatting dat god of goden niet bestaan, maar van nihilisme of in ieder geval cynisme. Is er dan niets heilig?

Op den duur hielden de Griekse goden het niet vol. Er kwam een klimaat van scepsis op. Die goden waren menselijk, al te menselijk. Christenen, die de God van de Bijbel hadden leren kennen, konden ze vrij bij het oud vuil zetten. Er was geen verweer.

Wel zijn christenen vervolgd omdat ze weigerden deel te nemen aan de keizerverering. Ook hier was een soort staatsraison in geding. De Romeinse staat, gepersonifieerd in de keizer, was in de praktijk de hoogste waarde, die de samenleving samenbond. Die kon je niet straffeloos relativeren.

Brandhout

Tegenover asebeia staat eusebeia: godsvrucht, vroomheid, een woord dat ook in het Nieuwe Testament voorkomt. Eusebeia wordt aangeprezen; asebeia is altijd negatief. Het laatste herinnert aan de ‘goddelozen’ in het Oude Testament. De Nieuwe Bijbelvertaling spreekt hier van ‘mensen zonder God of gebod’. Het gaat niet over atheïsten, maar over mensen die zich in de praktijk opstellen en gedragen alsof ze met God geen rekening hoeven te houden. Hij doet geen goed en geen kwaad. Je kunt vrij je gang gaan en doen wat je wilt.

Tegelijkertijd kan de Bijbel wel spotten met goden. Het gebeurt in Jesaja en in enkele Psalmen. Die goden zijn maar afgoden, beelden, gefabriceerd door mensen. Ze horen je niet, ze kunnen niets, je hebt niets aan ze. Ze zijn brandhout. In die lijn konden christenen ook de Griekse goden van hun medeburgers bespotten.

Gevoelens

Een verbod op godslastering is in onze wereld te ingewikkeld. Wat is godslastering? De wet die nu afgeschaft wordt richt zich tegen ‘smalende godslastering’. De vrijheid van meningsuiting moet worden beschermd. Alleen als er sprake is van ‘smaden’ of ‘smalen’ wordt een grens gepasseerd. In de rechtspraak leidde dit meermalen tot vrijspraak omdat de bedoeling om te smalen niet kon worden bewezen. Kun je uitsluiten dat er in Gerard Reves ezelspassage iets van echt godsdienstig gevoel was uitgedrukt?

Weinig mensen kunnen zich bij de eigenlijke betekenis van ‘godslastering’ nog iets voorstellen. Niet het lasteren van God, alleen het kwetsen van de godsdienstige gevoelens van mensen of groepen kan eventueel nog tellen. Maar ja, daar staat nog altijd de vrijheid van meningsuiting tegenover. Hebben zulke mensen of groepen niet te lange tenen? Naast christenen ook moslims? Mag je zeggen dat een religie tot kwalijke consequenties leidt? En waarom zou je geen cartoons mogen maken van Mohammed? Die is toch een mens en geen god? Zouden christenen vandaag, die Allah of de goden van deze tijd hekelen in de trant van Jesaja, van godslastering kunnen worden beticht?

Taboes

Godslastering kun je in onze wereld moeilijk bij wet verbieden. Meer in het algemeen kun je in Nederland vandaag moeilijk mensen verbieden taboes te doorbreken.

Er zijn nog wel degelijk taboes, en er ontstaan nieuwe. Wie vandaag zegt dat volgens de Bijbel homoseksualiteit op een lijn staat met diefstal (het proces tegen Leen van Dijke) kan moeilijk van godslastering beticht worden, maar hij schendt wel een eigentijds taboe.

Christenen hebben eigen, Bijbelse waarden en normen op grond waarvan ze gevoelens van anderen proberen te ontzien. Je wint geen mensen voor Christus door te provoceren. Maar die christelijke naastenliefde vrijwaart ze niet altijd tegen de woede van hun omgeving. In het Romeinse rijk niet en nu niet. Die omgeving zal haar hoogste waarden en haar taboes bedreigd zien. En dan hoeven we het nog niet eens te hebben over Pakistan.

Gevolgen

Afgezien van christenen, is er een reële kans dat mensen in de toekomst godslastering en/of het kwetsen en provoceren van de diepste gevoelens van hun medemensen alleen nog zullen vermijden uit angst voor de gevolgen. Moslims geitenneukers noemen (Theo van Gogh) is misschien niet godslastering in strikte zin, maar het kan je de kop kosten. Zelden was Nederland zo hevig en eensgezind woedend als na die moord. Maar misschien kiezen we tenslotte eieren voor ons geld. Staatsraison: al respecteer je God niet, aardse macht is te reëel om te tarten. Of is dat te cynisch gesteld?

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

mushroom coffee