Europa en de antichrist

In de kringen van de zogenaamde eurosceptici nemen christenen een eigen plaats in. Net als anderen zijn ze gevoelig voor de crisis van de Europese eenwording. Zij delen ook een breder levend wantrouwen tegen een concentratie van macht. Macht corrumpeert, en waarschijnlijk zal grotere macht ook meer corrumperen.

Maar christenen hebben in hun afweging van de voors en tegens een specifiek, diepliggend motief voor hun scepsis en wantrouwen.

Er is een lange traditie, die al in de Bijbel zelf begint, van profetieën en waarschuwingen over een goddeloze macht die zich in de eindtijd sterk zal maken. Die zou alle macht naar zich toetrekken, als een Big Brother diep in het persoonlijk leven van de mensen doordringen en hun denken en hun leven sturen in een verderfelijke richting. In het bijzonder zou deze heerser de goeden, de gelovigen, de rechtvaardigen, zo verdrukken dat er geen enkele levensruimte voor ze overblijft. Kortom, het kwaad zou zich ultiem samenballen, totdat God er op de laatste dag een eind aan maakt.

Actualiteit

In preken en geschriften werd gewaarschuwd voor de antichrist (Jezus’ toespraak over de toekomst in Matteüs 24; 1 Johannes), de ‘mens der wetteloosheid’ (2 Tessalonicenzen 2), het beest uit Openbaring 13 (eigenlijk drie beestmachten die bij elkaar horen), en Babylon (Openbaring 17 en 18).

In de loop van de eeuwen hebben christenen zulke Bijbelwoorden proberen te herkennen in de actualiteit die ze zelf beleefden. Zo zag Luther in de toenmalige paus en zijn macht de antichrist. Ook in Hitler zag men de trekken van het beest.

Tegen deze achtergrond keken vooral behoudende christenen met scepsis en wantrouwen naar vormen van internationale samenwerking die in de twintigste eeuw tot ontwikkeling kwamen. Toespelingen spraken van de ‘verenigde naties’ met kleine letters, die door de satan verleid zouden worden om met elkaar oorlog te voeren tegen de kerk. Ook bij de toenemende Europese samenwerking klonken waarschuwingen met deze dreigende ondertoon.

Samenwerken

Hier is een sterke relativering plaats op theologische gronden, op grond van de Bijbel zelf. Kort samengevat komt het hierop neer: je mag de gedachtelijn niet omdraaien. Ook al ben je ervan overtuigd dat het kwaad zich zal samenballen in een macht, dat betekent nog niet dat, omgekeerd, een concentratie van macht als zodanig verkeerd of zelfs verdacht is.

Het kwaad is overal en christenen zien dat nuchter onder ogen. Het kwaad zit niet in de macht als zodanig, in de omvang van het gebied waarover die macht zich uitstrekt, of in de manier waarop die is gestructureerd. Een politicus die moet aftreden wegens fraude of vriendjespolitiek is niet per se slechter dan de eerste de beste dief. Een dictatuur in China is niet per se slechter dan een dictatuur op Cuba.

Het is belangrijk om met dit in het achterhoofd de genoemde Bijbelpassages nog eens opnieuw te lezen. Concentratie van macht is daar wel een onderdeel van, maar staat niet centraal en is niet zo prominent als waar christenen vaak bang voor zijn. In 1 Johannes bijvoorbeeld is van machtsconcentratie van de antichrist geen sprake. In 2 Tessalonicenzen 2 is van wereldmacht niet per se sprake. De dag van de Heer kun je niet berekenen door op sensationele voortekenen te letten: die dag komt als een dief in de nacht, en tot op het laatst zullen christenen en niet-christenen nauw samenleven en samenwerken (Matteüs 24: 37 en volgende). In Openbaring 13 zit het kwaad niet in de macht, maar daarin dat het zich tegen God keert. Openbaring 17 spreekt niet alleen van eenheid, maar ook van verdeeldheid en onderlinge strijd tussen de kwade machten.

Bovendien dreigt altijd kortsluiting als motieven uit het boek Openbaring één op één worden overgebracht op een bepaalde ontwikkeling in de geschiedenis. Er is nog iets: de eindtijd komt niet alleen in de toekomst; ook in het verleden leefden christenen erin.

Vertrouwen

Nuchterheid is wel op z’n plaats. Grote vraagtekens bij Europees idealisme zijn onmisbaar in de discussie. En in crisis blijft de vlucht vooruit twijfelachtig. De scheiding van machten is een groot goed, al zijn er ook goede, verlichte alleenheersers geweest. Controle van de macht, screening op integriteit zal altijd nodig blijven. Want de mens is tot het kwade geneigd, dat weet iedereen die de kop niet in het zand steekt.

Nuchterheid is niet hetzelfde als bezorgdheid en angst. Integendeel. Christenen hebben vertrouwen in de regering van hun Heer, die het kwaad overwonnen heeft en tenslotte zal vernietigen. In dat vertrouwen mogen ze positief meedenken en meewerken bij de ontwikkeling van structuren die deze tijd nodig heeft. Tot welzijn van burgers en vreemdelingen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *