Mensbeeld, bruidbeeld

Terwijl ik me opnieuw openstelde voor Nieuw Jeruzalem (Openbaring 21 en 22) – “De bruid, de vrouw van het Lam” – in studie, meditatie en preekvoorbereiding, ben ik er even tussenuit gegaan voor een tentoonstelling ‘mensbeelden’ van hedendaagse kunstenaars.

Na de vervreemdende kunststromingen die ik in de loop van de tijd zoal langs had zien komen – abstract of nihilistisch, brutaal of esoterisch, Beuyserig en Koonserig, of nietszeggend zonder opgeblazen toelichtingen – werd ik deze keer weer geraakt. Deze beelden gingen over ons, mensen van deze tijd. Ze hielden ons een spiegel voor. Niet de kunstenaar en zijn kunst claimen onze aandacht; zij komen van hun kant op ons af, ze spreken ons toe in onze eigen taal, soms schreeuwend, soms fluisterend. Niet vol pretenties, maar vragend.

Knikkebollen

Een oude man, de vader van de kunstenaar, een vervallen lichaam, in drievoud in een kring, heeft zijden lappen als stukken huid langs zijn lichaam hangen, alles in roze (Lin Tianmiao, ‘Endless’). Wat zegt dit? “Ik weet het niet”, zegt de kunstenaar, “daarom maak ik kunst”. Andere oosterse werken spP1050198reken een duidelijke taal, ze schreeuwen tegen de onvrijheid in. De idealen van Mao worden gepersifleerd in een groep uitgelaten grijnzende, vooruit stormende arbeiders in wit shirt en spijkerbroek, met een spandoek waar niets op staat. Een Indonesische schoolklas van identieke koppen, het eigen gezicht van de kunstenaar, zit in schoolbanken met technisch leermateriaal voor zich te knikkebollen (Henri Dono, Fermentation of the Mind).

Intiem

Seksualiteit is niet uitdagend of prikkelend. In een kleine opstelling van roze textiel zijn twee konijnenfiguren overduidelijk bezig met de daad, maar even opvallend als het geslachtsorgaan is de grote hand, die voorzichtig intiem wil aanraken maar aarzelt of hij misschien toch niet zacht genoeg is (Lidy Jacobs, Pink Couple). Een vrouw, in hout, opent met haar handen haar vagina en daar schieten stralen uit – het herinnert aan oerbeelden van de vrouw en moeder, de godin van seks en vruchtbaarheid (Elisabet Stienstra, Virgin of Light).

Het meest ontroerde me het menselijk lichaam, zonder hoofd, in vormen en kleuren van dood en ontbinding, voorover gebogen als in radeloosheid én geknielde overgave, zich aanvlijend tegen een kussen dat zich naar zijn ledematen heeft geplooid (Berlinde de Bruyckere, The Pillow). Het herinnert aan de talloze ‘kruisafnames’ met Jezus’ dode lichaam.P1050200

Hoe sympathiek sommige werken op zichzelf ook zijn, juist de tentoonstelling als geheel raakt me. Vanuit een visie op het thema ‘wijzelf’ is liefdevol van over de hele wereld materiaal bij elkaar gebracht. Wie zijn wij en hoe kunnen wij leven? De vraagstelling klinkt in deze kunst bescheiden, open, zoekend en kwetsbaar, met humor – soms galgenhumor –, soms kreunend.

Bruidegom

Wie zijn wij en hoe kunnen wij leven? Aan het eind van deze tentoonstelling hoorde ik het antwoord in Openbaring veel dieper dan tevoren. De stad, Nieuw Jeruzalem, die me zo boeide vanwege m’n belangstelling voor politiek, economie, kunst en wereld – allemaal thema’s die in deze Bijbelhoofdstukken meeklinken – werd voor mij opnieuw de bruid, de vrouw van het Lam. Ik voel nu des te beter: dat zijn wij, dat zijn wij bezig te worden! Zoekend afdalen in onszelf zal ons niet het antwoord opleveren. De liefde van de Bruidegom, die maakt ons tot wat we zijn. We zijn de bruid! Daar zit alles in. Zijn liefde is echt menselijk, zoals goddelijke liefde maar zijn kan, sterk en zacht, trouw en teer. We zijn getooid met edelstenen, goud en parels, versierd voor de bruiloft.

De tentoonstelling ‘In Search of Meaning – Mensbeelden in globaal perspectief’ in Museum De Fundatie in Zwolle is inmiddels afgelopen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *