Wetenschappelijk licht op een kleurige wereld. Een parabel

Ieder jaar, als de dagen weer langer werden, genoten de mensen opnieuw van de paarse en oranje-gele krokussen, de blauwe hyacinten en de straten vol roze prunus. Ze zaten in het groene gras onder de blauwe lucht en dronken jus d’ orange, en als de aardbeien al rood waren aten ze die. Soms keken ze een langsfladderende citroenvlinder of blauwtje na.

Ze leerden kleuren te winnen uit de natuur: geelbruin uit aarde, rood uit de meekrap, purper uit slakken. Daar verfden ze hun kleren mee, waarmee ze zich vrolijk of deftig lieten zien in de Hoofdstraat en elkaar tegenkwamen. Ook hun huizen werden opgefleurd, van buiten en van binnen. Schilders gingen met een nog veel geraffineerder palet aan het werk en maakten schilderijen waar het publiek met open mond naar kwam kijken.

Zwart

Kortom, de mensen genoten van het leven. Soms waren er dagen dat de lucht bewolkt en grijs was en de regen neerstroomde. Dan waren ze chagrijnig. Maar als de zon dan weer doorbrak, stond er een boog in de lucht met alle kleuren die ze zich maar konden voorstellen. Wonderlijk was dat. Dat is een teken van God, zeiden de ouders tegen hun kinderen. Hij laat zien dat Hij van ons houdt. Hij maakt ons blij.

Het ergste wat een mens kon gebeuren was doodgaan. Dan, zeiden ze, wordt alles zwart voor je ogen en je ziet niets meer.

Wit

Op een dag zat een jongen gehurkt op de grond te spelen met een stukje glas. Hij ontdekte dat je met dat glas kleuren kon toveren. Opgewonden liet hij dat zien aan z’n vriendjes. Al gauw gingen de meest bijdehante mensen aan het experimenteren met stukken glas in verschillende vormen. Wat ze vonden, schreven ze op in boeken. Dat noemden ze wetenschap. Ze ontwikkelden kunstlicht en gaven demonstraties in zalen met drommen mensen, met voor de deuren rijen wachtenden en loketten waar je entree moest betalen.

Eigenlijk, zeiden de wetenschapsmensen, is licht wit. Kijk maar naar de zon. Je denkt dat die geel is en je kunt er niet lang in kijken, maar hij is wit. De studenten die bij die deskundigen promoveerden en van lieverlee hun plaatsen overnamen, zeiden: oorspronkelijk was er alleen maar wit licht. Al die kleuren, die wij nu kennen, zijn daar uit ontstaan. Het publiek luisterde en was onder de indruk.

Subjectief

Sommigen waren zo geboeid door de nieuwe vondsten, dat ze hun huizen daarnaar inrichtten: witte muren, een lichtgrijze vloer, een donkergrijze tafel met een wit kleed erover, en zwarte stoelen. Alles met veel glas en de meubels spichtig uitgevoerd, zodat het witte daglicht zo veel mogelijk door de kamer scheen.

Maar niet iedereen was blij. Sommige mensen waren boos. De wetenschap, zeiden ze, heeft onze wereld onttoverd en kleurloos gemaakt. Die kritiek publiceerden ze in hun eigen boeken. Glas-in-lood atelier De Glazen ZeeDan waren er nog filosofen, die zeiden: objectief gezien is het licht wel wit, maar subjectief nemen we allerlei kleuren waar. Deze denkers legden verschillende accenten. De een verdedigde met verve het recht van het subject; de ander sprak van ‘poëtische taal’ en ‘literaire inkleding’.

Voorjaar

Veel mensen geloofden wat de wetenschap zei. Ook de tegenstanders kregen aanhang. Weer anderen lieten zich overtuigen door wat de denkers schreven. De mensen discussieerden thuis over de verschillende opvattingen en soms raakten de gemoederen zo verhit dat feestjes erdoor op vechtpartijen uitliepen. Iedere richting stichtte eigen scholen. Regeringen bemoeiden zich ermee en legden in wetten vast welke opvattingen op welke scholen moesten worden onderwezen.

En zo is het vandaag nog. De debatten gaan door. De klassieke standpunten zijn verfijnd terug te vinden in nieuwe varianten en mengvormen. Intussen genieten de mensen nog steeds elk voorjaar opnieuw van de bloemen en de vlinders. Als het regent gaan ze in gebouwen met veel zalen naar schilderijen kijken. Ze vervelen zich nooit. Alleen zitten enkele wetenschapsmensen het liefst in hun laboratorium onderzoek te doen met ongebroken licht, en denkers hun gedachten in te tikken in monochrome tekstverwerkingsprogramma’s. Ook blijven meer vlinders dan vroeger onopgemerkt vanwege lopende discussies.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.