Vrijheid is niet alles

Bevrijdingsdag! Het woord roept talloze verhalen op. We moedigen elkaar aan om ze te vertellen, en we vragen er ouderen naar, ook degenen die een leven lang gezwegen hebben. Vijf jaar lang werden we onderdrukt. Het kostte miljoenen mensen zelfs het leven, en nog eens miljoenen om de vrijheid terug te veroveren.

Vrijheid zit nog veel dieper in onze volksidentiteit. We danken ons bestaan als natie aan een vrijheidsstrijd, de oorlog tegen Spanje. We gedenken 200 jaar koninkrijk dank zij de bevrijding van het Frankrijk van Napoleon. In de voorafgaande eeuw van de Verlichting in Europa zong ‘vrijheid’ rond als het ideaal van de opkomende zelfbewuste en goed onderlegde burger. In de Koude Oorlog voelden wij ons het vrije Westen tegenover Rusland. Ook elders in de wereld zuchtten volken onder wrede dictators. De laatste jaren voelen we ons bedreigd door machten die terreur zaaien in naam van jihad.

Geen wonder dat de leus van vrijheid rondzingt als hét grote ideaal. Ook in de politiek. Ook al besef je allemaal dat vrijheid niet zonder grenzen en wetten kan, en dat vrijheid om nadere invulling vraagt en dat we op dat punt verschillen, toch wordt vrijheid algemeen gebruikt als de noemer van het geluk.bevrijdingsdag1

Grond

Toch is vrijheid niet alles. Het is zelfs niet altijd de hoogste waarde, of de meest fundamentele. Het is fijn als je vrij over je eigen voedselproductie kunt beschikken, zonder dat je koelkast en je land worden leeggeroofd. Maar dan moet dat voedsel er wel zijn. Je hebt om te beginnen land nodig. Israël zou na de bevrijding uit Egypte in de woestijn omgekomen zijn als God hun niet – zoals Hij beloofd had – het land Kanaän had gegeven. Laat dit inzicht niet vanwege de leus ‘Blut und Boden’ of ‘Lebensraum’ taboe zijn en blijven. Dat land moet dan ook vruchtbaar zijn.

Onderwijs

En je moet weten hoe je je land moet bebouwen. Vrijheid veronderstelt een zekere mate van zelfstandigheid en bekwaamheid om voor jezelf te zorgen. Daarvoor heeft een land een minimumniveau van ontwikkeling nodig. Ook onderwijs is een onmisbare voorwaarde.

In ontwikkelingslanden hebben mensen een veel grotere vrijheid om een eigen zaak(je) te beginnen dan hier, maar het is vaak een wanhoopskeuze omdat er geen alternatief is; en je hebt nog geluk als je hulp krijgt in de vorm van wat geld en begeleiding om de zaak op te zetten. En nu heb ik de gezondheidszorg nog niet eens genoemd.

Veiligheid

Tenslotte is veiligheid een  basisvoorwaarde. Bevolkingsgroepen moeten elkaar niet naar het leven staan. En een vrouw die lastiggevallen wordt en om hulp roept moet die krijgen, dus er moet politie zijn. Het actuele debat over beveiligingscamera’s en megadata versus privacy toont aan dat vrijheid en veiligheid soms met elkaar op gespannen voet staan.

Vluchtelingen die met gevaar voor eigen leven in overvolle bootjes vanaf Afrika de Middellandse Zee oversteken proberen te ontsnappen aan de armoede en de uitzichtloosheid. Niet allemaal missen ze thuis in de eerste plaats vrijheid. Ze zoeken in Europa orde en veiligheid, eten, geld en onderdak. Kortom, bestaanszekerheid en ontplooiingsmogelijkheid.

Kagame

Landen als Singapore en Zuid-Korea hebben het, ondanks een straffe overheidshand en beperkte vrijheid, goed gedaan: ze hebben hun bevolking opgetild tot een welvaartsniveau dat gewaardeerd wordt. Singapore werd wereldwijd beroemd om z’n properheid. Paul Kagame werd de lieveling van de westerse hulpbereidheid als leider die zijn verscheurde land Rwanda weer op de been heeft geholpen. Er is wel kritiek op zijn beknotting van vrijheden, maar als een leider het niet te bont maakt wordt dat wel door de vingers gezien. In Libië en Somalië is niet het gebrek aan vrijheid het grote probleem, maar het gebrek aan een geordende staat. Zonder orde kan een land zich niet ontwikkelen en krijgen z’n inwoners geen mogelijkheden.

Vertrouwen

Vrijheid hangt in de lucht als die niet gecompleteerd wordt door andere voorwaarden voor een goede politiek: een gedeelde cultuur, een zekere overeenstemming over andere waarden, zoals omgangsvormen, en instituties die zich in de loop van de tijd hebben bewezen als stabiel en effectief. En een eerste voorwaarde voor dat alles is weer een zeker basisvertrouwen onderling en de bereidheid om elkaar iets te gunnen.

Dag van het Water

5 mei is Bevrijdingsdag. Protestantse kerken hebben twee keer per jaar een dag gewijd aan de materiële basisvoorzieningen. Het is zoeken naar Dag van het Onderwijs, al is er al wel een Werelddag van de Leraar op 5 oktober. De Dag van de Verpleging (12 mei) wordt ook wel Dag van de Zorg genoemd. Kunnen we Anjerdag (29 juni) niet uitbouwen tot Dag van de Cultuur? Landmacht, marine en luchtmacht hebben hun showdagen, maar ik had voor vandaag nog nooit van een Dag van de Politie gehoord. Er is nog ruimte, of in ieder geval reden, voor een Dag van het (Fatsoenlijke) Debat of het Vertrouwen. En waarom zouden we niet nog even doorgaan met een Dag van Schoon Water en Lucht?

We hebben zoveel meer dan vrijheid! Meer om te vieren, om dankbaar voor te zijn. Van de vrijheid van 5 mei 1945 kun je nog zeggen dat we die bevochten hebben; van de eerste levensbehoeften geldt dat veel minder. Eerst vieren wat je ter beschikking gekregen hebt; daarna je ervoor inzetten.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *