Waarom geschiedenis?

We hebben vakantie en gaan op reis. Liefst naar een vreemd land, waar het landschap anders is, en het klimaat, de mensen, de taal en de cultuur. We nemen misschien ons huis mee, de caravan, en onze eetgewoonten, pizza en patat. Maar we willen toch ook kennismaken met de vreemde omgeving en in aanraking komen met andere mensen. Zelfs binnen ons eigen land zijn er verschillen: als je als noorderling in het zuiden vakantie viert, kun je je al een klein beetje in het buitenland voelen.

Die kennismaking kan oppervlakkig zijn. Thuisgekomen stel je een fotoalbum samen en gaat over tot de orde van de dag. Maar het kan ook een diepere ervaring opleveren. Daar – op het moment zelf: hier – zijn de mensen anders, maar toch ook weer mensen net als wij. Zo als zij kun je ook leven. Je kunt iets leren van hun onbekommerdheid. Of van hun eetgewoonten.

Als je in een ander land gaat wonen en werken, wordt het contact nog intensiever. Je moet wel. Je moet met die andere mensen omgaan en samenwerken. Je moet je tot op grote hoogte aanpassen. En als je terugkomt, ben je nooit meer helemaal dezelfde die je was toen je vertrok.

Aan geschiedenis doen is ook een soort reizen. Je komt in aanraking met andere mensen, in een andere tijd, in andere omstandigheden. Waarom doe je dat eigenlijk? Waarom ga je op reis door de tijd?

Er heeft de afgelopen decennia een strijd gewoed om het geschiedenisonderwijs op school. Is een beperking tot thema’s mogelijk, of moeten leerlingen ook een chronologisch overzicht van de geschiedenis krijgen?

Het is nuttig om je eigen geschiedenis te kennen zoals je je eigen familie kent: je ouders, je grootouders… Je gaat het heden beter begrijpen als je het kunt afzetten tegen het verleden. Hoe is ons land geworden tot wat het is? Wat is typisch Nederlands, en waarom? Er werd een geschiedeniscanon opgesteld. Mee met het oog op buitenlanders die hier moeten ‘inburgeren’.

Maar er is meer. Laten we aannemen dat je een globaal beeld hebt van de geschiedenis van Nederland, en breder, van vooral de Westerse wereld, vanaf de Oudheid. Waarom zou je dan meer willen weten? Er is de laatste tijd een enorme belangstelling voor geschiedenis onder het bredere publiek. De boeken van Geert Mak worden verslonden, en historische tijdschriften halen behoorlijke oplagen.

Voor een deel is dat de nieuwsgierigheid van de toerist. Leuk, merkwaardig, anders, interessant, spannend – ver van m’n bed. Terug in het heden word ik er niet anders van.

Historici doen het veel intensiever. Vaak zijn ze docent en moeten ze geschiedenis overdragen. Ze willen er artikelen en boeken over schrijven. Hoe kun je het verleden kennen? Hoe kun je het beschrijven? Is er zoiets als objectiviteit? Frank Ankersmit heeft, aansluitend bij J. Huizinga, geschreven over de historische ervaring: het verleden komt als het ware zo intensief over je heen dat het even heden voor je wordt.

Maar dat is allemaal nog geen antwoord op de vraag: waarom? Waarom zou je het doen, anders dan uit vrijblijvende, toeristische nieuwsgierigheid (of om het te onderwijzen)? Is het meer dan een hobby? Kun je van het verleden iets leren? Is het verrijkend? Word je er anders van?

Heeft de geschiedenis een boodschap? Gereformeerden hebben altijd volgehouden van wel. Groen van Prinsterer is onder christenhistorici nog steeds in ere. Hij zag in de geschiedenis de hand van God. Maar kunnen wij dat nu nog? Dat is twijfelachtig. Wij beoefenen de geschiedenis niet meer op dezelfde manier als hij.

Rond dit onderwerp wil ik de komende tijd regelmatig – tussen andere onderwerpen door – wat schrijven.

24-6-2010

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

mushroom coffee