Leve de revolutie!

Arabische lente of Arabische herfst? We leven mee tussen hoop en vrees. We gunnen de bevolkingen van Tunesië, Egypte en Libië – en Jemen en Syrië en allemaal – zo graag hun vrijheid! Maar zal die niet leiden tot chaos en onderling elkaar bestrijdende partijen, en tenslotte uitlopen op nieuwe dictatuur, islamitisch bijvoorbeeld? We wensen de ‘Arabische revolutie’ alle succes toe.

Het is maar goed dat er geen christelijke partij meer is die ‘antirevolutionair’ heet; dat zou vandaag de dag te veel verwarring geven. Gezagsgetrouwen, dat waren wij, en dat zijn we nog wel. Bij allerlei meningsverschil beschouwen we onszelf nog steeds allemaal als nazaten van Groen van Prinsterer: ‘Ongeloof en revolutie’ – ‘Tegen de revolutie, het Evangelie’.

Groen schreef, zoals bekend, over de Franse Revolutie, die ook naar Nederland was overgeslagen en hier wortel had geschoten. Die twee beginselen, revolutie en geloof in het evangelie, stelde hij absoluut tegenover elkaar. Zo kon de naam Antirevolutionaire Partij ontstaan.

Recht van opstand

Overigens was Groen niet zo steil als het misschien lijkt. Dat de vaderen, na de nodige terughoudendheid, tenslotte Filips II afzwoeren, behoeft voor hem en de hoorders van zijn lezingen geen discussie.

Daarmee is hij in de lijn van Calvijn. Die afzwering past in de calvinistische traditie: het ‘heilige recht van opstand’. Luther stemde ermee in dat de overheid de boerenopstand neersloeg, maar onze gevoelens daarover zijn nog altijd gemengd.

De ‘Glorious Revolution’ in Engeland heeft ook een heel andere klank dan de Franse Revolutie. Toen kwam daar onze Willem III aan de macht! De Amerikaanse revolutie is ons ook sympathiek. Hier hellen we over naar het woord vrijheidsstrijd.

Richter

Calvijn drong aan op geduld en bereidheid tot lijden. Daarmee schik je je onder de hand van God die overheden aanstelt. Heetgebakerdheid en een kort lontje zijn geen christelijke deugden.

Daar komt bij dat Calvijn er op aandrong, in het verlangen naar vrijheid om te zien naar een figuur die kon worden beschouwd als een door God gegeven leider, zoiets als een oudtestamentische richter (rechter). Hij dacht daarbij aan een aristocraat. In die lijn hebben de Staten-Generaal Willem van Oranje aangezocht. Op die manier kon chaos – toen al net zo’n dreigend gevaar als nu in de Arabische wereld – worden voorkomen.

Paradijs

Het beeld is genuanceerder dan het bij Groen op het eerste gezicht lijkt. We zijn allemaal tegen het revolutieprincipe: de revolutie in het paradijs. Maar historische revoluties zijn meestal niet zo zwart-wit, net zo min als historische gebeurtenissen en situaties in het algemeen. De Franse revolutie is niet ‘de’ revolutie, en de Arabische is dat nog veel minder.

Het is maar goed dat we ons niet meer antirevolutionair noemen. Dat zou maar misverstand oproepen. Je kunt jezelf beter noemen naar datgene waar je vóór bent.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *