‘ Het christendom in begrijpelijke taal ‘ – hoe schrijf je zo’n boek?

OmslagToen een uitgever me de gelegenheid gaf om een boek te schrijven over ‘het christendom’, heb ik die met beide handen aangegrepen. Niet alleen ben ik theoloog en voorganger, het christelijk geloof is ook de kern van mijn leven.

Maar hoe pak je dat aan? De titel van de serie waarin het zou verschijnen was: ‘…in begrijpelijke taal’. Dat heb ik in ieder geval opgevat als: voor een breed publiek. Zoiets als de serie ‘voor dummies’.

Rol

Ik heb eerst gekeken hoe anderen het hadden gedaan. De schrijver is meestal theoloog, en de valkuil is dat hij nogal theologisch gaat schrijven, en dan uiteraard vanuit zijn eigen standpunt; als hij rooms-katholiek is proef je dat direct in het betoog. Die verleiding heb ik willen vermijden. Dat betekende dat ik uit de rol van dominee moest stappen in die van journalist – wat ik gelukkig ook ben (evenals docent).

De opzet lag voor de hand: iets over de oorsprong, iets over de geschiedenis, over de inhoud, iets over hoe het christendom zich nu presenteert. Eigenlijk schrijf je een soort encyclopedieartikel, maar omdat je meer ruimte hebt kun je wat sappiger schrijven en hier en daar wat meer uitweiden.

Betrouwbaarheid

Ik ben er op uit geweest veel invalshoeken te gebruiken. Zo wilde ik ook aandacht geven aan de invloed van het christendom op de cultuur.

Al probeer je zo objectief mogelijk te zijn, neutraal is niet mogelijk. Dat geef ik ook in de inleiding aan. Zo heb ik niet alleen de oorsprong van het christendom in bijbelse tijden beschreven. Ik heb die beschreven uitgaande van het materiaal dat de Bijbel zelf biedt. Het zijn twee hoofdstukken geworden. Het eerste gaat over Jezus en de evangeliën; het Oude Testament breng ik ter sprake als achtergrond daarvan. Het tweede gaat over de tijd na Pinksteren, van de overige nieuwtestamentische boeken. Dat er discussie is over de historische betrouwbaarheid van de Bijbel, komt later beknopt ter sprake, in het hoofdstuk over de latere geschiedenis van het christendom. Niet-gereformeerde theologen zouden waarschijnlijk wat meer afstand tot de bijbelse historische gegevens hebben gehouden.

God als Persoon

Na commentaar van een meelezer heb ik een eerste hoofdstuk toegevoegd met wat kernbegrippen uit het christendom, om de buitenstaander wat oriëntatie te bieden. Daarin gaat het niet alleen over de leer. Ik introduceer Jezus, en (achter Hem) God als Persoon. Het gaat ook over de praktijk, zoals de kerk, de maaltijd van Christus en het gebed.

Het historische hoofdstuk is toch een overzicht geworden, hoe hachelijk dat in een bladzij of dertig ook is. Jaartallen heb ik apart in twee ‘tijdbalken’ gezet. Ik heb eerst veel voorbeelden bekeken. Die geven allemaal een opsomming, maar laten niet het tijdsverloop zien; dat heb ik wel gedaan: binnen elk van de twee delen krijgt elke eeuw evenveel ruimte.

Nood

Over het christendom nu wilde ik een brede rondblik bieden. Daardoor viel dit onderdeel in tweeën uiteen: een hoofdstuk over Nederland en een over de rest van de wereld. Dat gaf me de mogelijkheid om wat uit te weiden over zaken als vervolging en de nood wat betreft opleiding en vorming.

Hoe kun je de principes van het christendom beschrijven en daarbij zo objectief mogelijk blijven? Ik heb ervoor gekozen de klassieke ‘drie hoofdsommen’ kort te behandelen: de Tien Geboden, de Apostolische Geloofsbelijdenis en het Onze Vader. Dat is de historische volgorde; om redenen van de ‘systematiek’ van de geloofsleer gaat de Belijdenis voorop.

Kritisch

Hoe ziet het christendom er voor je uit als je er voor het eerst kennis mee maakt? Dat onderdeel valt ook weer uiteen in twee hoofdstukken. Het eerste gaat erover hoe de kerk zich presenteert. Het andere kiest de gezichtshoek van de buitenstaander die voor het eerst contact met een christen aangaat en in een kerk komt. Wat de kerkdienst betreft heb ik niet alleen verschillende liturgiestijlen besproken, maar me ook een uitweiding veroorloofd over kerklied en kerkmuziek. Toegegeven: dat is een persoonlijk tintje; culturele factoren interesseren me bijzonder.

Er zijn een heleboel vragen die bij buitenstaanders leven – maar niet alleen bij hen – als het over het christendom gaat. Kritische vragen, ook wel afwerende vragen. Geloven christenen dat hun godsdienst de enige ware is? Hoe staan ze tegenover de islam? Is het seksueel misbruik dat de laatste jaren in het nieuws is niet verschrikkelijk? Is de visie van de kerk op seksualiteit eigenlijk wel menselijk? Besteedt het christendom niet te weinig aandacht aan het milieu? Op die vragen, en meer van dat soort, ga ik (kort natuurlijk) in in een apart hoofdstuk ‘Heikele vragen’. De uitverkiezing vond ik het best passen in een excurs in het historische hoofdstuk.

Lijstjes

Hoe kun je de invloed van het christendom op de cultuur schetsen binnen het bestek van zo’n boek? Kerkgebouwen zijn wel ergens in te passen, maar ik vond dat ook iemand als Rembrandt genoemd moest worden. Het resultaat is een aantal lijstjes, zoals van klassieke schilderijen, muziek en romans, populaire muziek, films en bekende figuren uit onze eigen tijd (hoewel voor jongeren vaak al weer het verleden).

Met een lijst van elementaire begrippen hoop ik de lezer van dienst te zijn voor wie het christendom vreemd is en die heel vlug even wil kijken: hoe zit dat ook al weer?

Medelezers

Ik heb het boek met plezier geschreven en ben zelf voldaan over het resultaat (dat laatste is niet vanzelfsprekend). Het heeft me verrast dat het nog in 201 – bepaald niet grote of dichtbedrukte – pagina’s paste.

Ik ben mijn medelezers dankbaar. Mijn zus heeft er door haar commentaar voor gezorgd dat hoofdstuk 1 werd toegevoegd. Nadia Tan heeft, als zeer geïnteresseerde (nog-) buitenstaander, door haar opmerkingen veel verduidelijkingen uitgelokt. Een r.-k. pastoor die niet met name genoemd wil worden heeft me weten over te halen om de zeven sacramenten van zijn kerk met name op een rijtje te vermelden. Hij deed ook de suggestie om, ter wille van de onpartijdigheid, de ‘martelaren van Gorkum’ te vermelden, en dat heb ik serieus overwogen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *