Geschiedenis van China: vreemd, actueel en boeiend

Zoekend in een vliegveldboekhandel naar onderweg-lectuur, met een vlucht van ruim tien uur voor de boeg, vond ik John Keay, China: A History. Ik was opgetogen. Dat is het!

Ik was al vertrouwd met zijn soortgelijk boek over de geschiedenis van India. Dat verscheen terwijl ik daar woonde. Dat was een duidelijke vooruitgang vergeleken met wat er op dat gebied al was. Ik vond het meteen verplichte lectuur voor mezelf – een betere smoes om het te kopen en te lezen kon ik me niet voorstellen.

Wat kan die man geschiedenis vertellen! Rijk aan inhoud en toch nooit langdradig. De stof beheersend – voor zover ik kan beoordelen – maar geen droge academische stijl. Aanschouwelijk, levendig, menselijk en humoristisch.

Nu opnieuw een boek om uren in weg te duiken zonder je te vervelen. De geschiedenis van dat land dat oprukt in de wereld. Eenvijfde van de wereldbevolking woont er. Nadat z’n inwoners al uitgezwermd waren over de hele wereld, zaken hadden gesticht en ons heerlijk eten voorgeschoteld, strekt het nu z’n tentakels uit in Afrika, financiert de Verenigde Staten, en boezemt het Westen angst in vanwege z’n groeiende macht. Door dit boek leer je het land kennen en je wordt vertrouwd met hun kijk op de wereld en hun manier van denken.

Dertig eeuwen opbloeiende en weer vervallende dynastieën. Keizers in het centrum en gouverneurs in verre grensprovincies. Nationalisme, onderworpenheid en opstanden. Hovelingen en generaals, ambtenaren en ondernemers, machthebbers en wijzen. Intriges aan het hof, hielenlikkers en paleismoorden; vrouwen achter de schermen en ervoor. Oorlogen met Turken en Mongolen. Vrede en geboortegolven; paniek, bloedbaden en chaos. Overstromingen, hongersnoden, massale sterfte. Alles in het groot, veel meer dan in Amerika! Aaneengesmeed tot een saga van 550 bladzijden paperback – ruimschoots genoeg lectuur, maar toch ook weer niet afschrikkend.

Wat weten we eigenlijk van de geschiedenis van China? Ik vraag me, vrijpostig, af wat zelfs historici ervan af weten. Natuurlijk wel van de ontmoeting tussen het Westen en China, maar verder…? China-kunde is een apart vak op de universiteit: in Leiden kun je vanouds Sinologie studeren. En als je op Wikipedia gaat lezen over geschiedschrijving, blijkt ‘Chinese geschiedschrijving’ een apart onderwerp te zijn met een eigen lemma. Zo apart is de geschiedenis van dit deel van de wereld, dat zelfs z’n geschiedschrijving op zichzelf staat!

Geloof me, dit boek is heerlijke lectuur. Bijna zou ik zeggen: het leest als een roman. Maar daarvoor ontbreekt er toch iets. Er is geen plot. Je raakt de draad niet kwijt, maar er is toch geen tendens. Er is geen begin en geen eind. Het gaat maar door.

Dat is in onze geschiedenis toch anders. Die gaat ergens naar toe. Er is ontwikkeling (de calvinistische wijsbegeerte spreekt van ‘ontsluiting’) van kennis en techniek, beschaving, ‘verlichting’, welvaart. Ontwikkeling van kerk en zending. Modernisering en secularisatie. Ja, er is veel subjectiviteit in die visies en ze zijn ook niet allemaal met elkaar te verenigen. Maar in ieder geval, je weet waar je staat tegen de achtergrond van je verleden. Aan het eind daarvan staan wij. Christenen en niet-christenen, positief of negatief: je hebt een curve achter je die loopt tot op jou.

China heeft dat niet. Het heeft wel enorm veel belangstelling voor z’n eigen geschiedenis, altijd gehad. Het heeft wel historische ideaalbeelden: ideale keizers, ideale dynastieën uit het verleden om na te volgen – die beelden wisselen trouwens en zijn omstreden. Maar er is geen ontwikkeling. – Alweer: het gaat niet om de geschiedenis zelf, maar om de perceptie, het beeld ervan. – Het christendom kwam er wel een paar keer binnen, maar ging dan ook weer onder. China heeft wel verworvenheden uit het Westen overgenomen en in die zin een modernisering gekend, maar het bleef toch een trotse cultuur en een wereld op zichzelf.

Het is een uitdaging voor wie zich bezighoudt met de vraag naar de zin der geschiedenis, om zich met de geschiedenis van China te confronteren. Als de geschiedenis een zin heeft, moet daar dan in de Chinese geschiedenis niet ook iets van te bespeuren zijn? Maar wat kan dat dan zijn…?

15-7-2010

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

mushroom coffee