Genesis 1-2 (Nederlands – English)

Contents / Inhoud
Genesis 1 (English) — Devotion, PTS Chapel
Genesis 1: 1 en 2 — PREEK
Genesis 1: 3-5 (English) — Devotion, PTS Chapel
Genesis 1: 9 en 10 — PREEK
Genesis 1: 14-19 — De hemellichamen vertellen Gods eer — PREEK bij de jaarwisseling
Genesis 1: 26 en 27 — PREEK


Genesis 1 (English) — Devotion, PTS Chapel

Many things are difficult before they become easy – as the saying goes. This I have experienced in understanding this very first chapter of the Bible.
To be sure, I have always believed it. When I was a child, my mother used to read the children’s Bible for me, once every day after a meal – the whole biblical history, story by story, from this beginning onward. And I was deeply impressed by God’s greatness and power.
But when I was in high school, and then studied theology, this beginning of the Bible was usually discussed within the framework of the opposition between ‘creation’ and ‘evolution’ – evolution: the theory that everything had gradually evolved from a nuclear beginning – called by scientists the Big Bang nowadays – … first the universe, then the planets, the earth’s crust, and then, in the end, life on earth. This theory is generally accepted among scientists – astronomers, geologists, biologists… -, as it has been for over a century. We, as Christians, felt challenged to give a biblical response to this theory.
So the main question was: what is the origin of this world? What was the primary cause that it came into being, as it is now?
This question is often asked in our culture: What is the cause of this or that? How did it come about?
This prevalent interest is much older than the evolution theory itself. It has its roots, back in history, in Greek philosophy, especially in the thinking of Aristotle – a few centuries before Christ.
What is the origin? The world seems to be an endless chain of causes and consequences. If you know the cause of something, you understand it. You may use your knowledge in trying to repeat the phenomenon (maybe on a smaller scale) in your laboratory. You begin to master it. This is the way our culture has become great; powerful and wealthy; it is the hope for the whole world: science and technology – the understanding and application of causes and their consequences. This way of thinking is in the mind of millions of ordinary people who never have heard of Aristotle.
Creation, then, means: God is the primary cause of the universe, (and) of this world. In this, and many other things, Christian theologians used to agree with Aristotle.
God is the primary cause, and – as Christian scientists came to continue -: from the moment that God brought the world into being, it developed, by the way of consequences and their further consequences – to what it is now.
So, God may be compared to a clockmaker. Once He has made his world, it runs, like a clock or a watch, on its own. (This view is called Deism).
Maybe, we, as students, were not aware of this Deism (although we knew about it). Anyway, we – as Christians, Reformed fellow students from various disciplines, theologians and scientists, and from various universities – we tried hard to find a biblical response to the scientific theory of evolutionism. There is one such alternative theory, mainly in the United States, known as Creationism. We discussed whether we had to adopt this Creationism, in spite of the challenges of its scientific validity.
With this problem in mind, we read Genesis 1. I now feel that I didn’t understand it properly. I did believe it, and yet there seemed to be a kind of mist between this part of God’s word, and me.

I feel that this has changed, once I realized more clearly, that God, the Creator, is not so much the primary cause of the universe, as the Father.
He is the Father. He has not only become our Father, since we had sinned and were saved by Christ. He is the Father from the very beginning. From eternity, He is the Father of his Son, Jesus Christ. And – as the Bible says in Colossians 1 – by Christ all things were created. In Luke, Adam is called the son of God.
So we see in the Creator of the world we live in, not only God’s mighty power to bring this world about, his calling things that were not, into being. We see his loving care as well.
It is the love of Christ, which is instilled in our minds, that clears up the mist, and opens our eyes, so that we see.
Once we adopt this view, this Bible chapter begins to speak a new language. And this world, and all things in it, begin to speak a fresh language.
Then we see, that He prepared this world for us to live in. He prepared it carefully, so that it would be… something like a great house for us. In the end, when everything was ready, we were created.
Let us consider that: the world as a great house, a gigantic palace, where we could live and enjoy serving and praising our Father.Gen01-01 afb.1

It is often said: Man was created in the very end, as the greatest creature, that completed creation. How great he is, how special! He is the crown of creation. We are the crown of creation. There was some pride in this; pride that was also in the world that didn’t know God.
Let us approach this from a different viewpoint. We could not have come earlier, because the world was not yet ready for us. It had to be thoroughly prepared; otherwise we could not have lived here. So dependent we are from the world and everything that is in it.
Let us have a look at the beginning.
“In the beginning God created the heavens and the earth”. In the language of science, we would say: God created the universe. That evokes the image of an endless space, with its billions of stars, gases and stones and other bodies and for the rest almost empty; space as it is now being observed through a telescope, with the eye behind it hardly human and almost negligible.
But… no, it reads: “…The heavens and the earth”. It is destined, from its very beginning, as a dwelling-place for man (“the earth”), under God, his Father (“the heavens”).
But even then: “…The earth was formless and empty, darkness was over the surface of the deep, and the Spirit of God was hovering over the waters”.
Sometimes it is imagined as if the Spirit was over the waters like a brooding animal. But in this way the word that is used here is not properly understood; and we know that the next works of creation did not come about that way. The translation might as well be: “A tremendous hurricane chased the waters”.
It is sometimes felt as if, from the very beginning, there was an evil power at work already, that had to be conquered by the Creator, to start with the creation of light. But that is not true. Only: even after the world had been created – all the material was there already – even then it was not yet ready at all to receive us. It has been calculated, that, if the earth crust were flat, the waters on earth would stand about 200 meters above the bottom of the sea. We could not have lived there, for lack of any hospitality.

Then God, our Father, created, with his mighty word, the light! He did not want us to live in darkness, to stumble and fall. How could we have enjoyed life? He wanted us to see where we would go; to have a clear view of his world, a clear understanding.
Then God created the expanse. We can view it as the ceiling of our world.
The next step was the creation of dry land; the waters being limited within certain boundaries.
The earth was there; that was the foundation. Now God laid a floor. He did not want us to be tossed back and forth by the waves (do you recognize the expression from Ephesians 4? It is the same Father!); He did not want us to have to struggle to keep our heads above the surface. He granted us solid ground under our feet, to stand upon, and go; build and work; and sit down, rest and lie.
Then came the vegetation; plants, trees. The grass under our feet; the leaves even above our heads. It is the upholstering of our world, the tapestry and the curtains. Those would make our lives convenient and pleasant. No protection against the sun would ever match the one offered by the leaves of trees.
There is more in the vegetation; there are also fruits and seeds, which provide food. Let us consider that when we continue to read about paradise (maybe guided by another teacher). No better food than Adam and Eve enjoyed in paradise.
The sun, the moon, the stars, are like lamps that are hung on the ceiling, and our clocks on the walls of our palace.
The birds provide music. Even when we lay aside our musical instruments… I have a nice collection of CD’s, and equipment to play them. I am very much attached to them. But from the beginning it was not necessary. Music was already provided for.
Then came the animals, long before we made machines to do the labour for us, to provide transportation… Animals, who are much better companions.

Then, in the end, we came along. Finally, the earth was ready to receive us, welcome us, offer us hospitality.
When we meditate on this, we become humble. We are dependent of so many things in the entire creation. Father had provided everything for us, from the very beginning, day by day, before we were there. He prepared an entire world for us, with everything in it that we would need to serve Him. A home, indeed. He provided a world where we would feel at home. Where we can work and relax. Be busy, and go to sleep.

I don’t mean to suggest that this world is a cosy place. On the contrary. The house that Father built for us is a gigantic palace; at least. It requires much faithfulness to God, much humility… and much wisdom… to not only live here, but also rule here, as we are called to.
There is much we don’t understand. Much we have not even discovered yet. I see the problem a Christian student faces when he is assigned to learn the time-table of evolution – six-and-a-half billion years from the Big Bang till now – and then says: “I do like to believe Genesis 1, but when I use this scientific time-schedule, everything seems to fit in!” And I cannot answer all his questions…
There are more stories about the origin of the world. For example: the story of the inactive god, from whom the whole world gradually emanated (as it is found in Hinduism). This story is, properly considered, somewhat similar to that of evolution.
There are stories about gods fighting among themselves in the beginning, or cheating each other.
All these stories are similar in one sense, in this: there is, from the very beginning, no Father for man, for us.
Genesis 1 is endlessly precious to me. ‘This is my Father’s world’.


Genesis 1: 1 en 2 — PREEK

In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was nog woest en doods, en duisternis lag over de oervloed, maar Gods geest zweefde over het water.

Hoe stellen we ons ‘de schepping’ voor? Wij raken langzamerhand steeds meer vertrouwd met theorieën over evolutie en oerknal. Wetenschappers kunnen er al niet meer zonder. Maar de Bijbel beschrijft het heel anders. Die begint bij God, en wat hij deed. Als we dat op ons laten inwerken, dan zien we hem, vanaf de eerste verzen van Genesis, naar ons toe komen.

Liturgie (Gereformeerd Kerkboek, GKv)
Aanvangslied: Ps. 136: 1 t/m 5.
v.m. Schuldbelijdenis (zie Orde van dienst C).
Na schuldbelijdenis: Ps. 80: 10.
Na genadeverkondiging: Ps. 85: 3.
Schriftlezing Genesis 1: 1-2: 4.
Na Schriftlezing: GK (uitg. 2006) Gez. 1 (“In het begin…”).
Vs. 1 en 2 allen, 3 vrouwen, 4 mannen, 5 en 6 allen.
Tekstlezing: Genesis 1: 1 en 2.
Na preek: Ps. 104: 1,2, 9,10.
v.m. Lezing van de wet.
Na wet: Gez. 176a (GK, uitg. 2006, p. 691): 13.
n.m. Geloofsbelijdenis.
GK (uitg. 2006) Gez. 123: 1.
Gebed met voorbeden.
Slotzang: Ps. 33: 3, 8.

De cijfercodes [tussen vierkante haken] verwijzen naar een PowerPointpresentatie. Deze is bij mij te verkrijgen. Mail naar

[1] Waar denkt u aan als het gaat over ‘de schepping’?
Vandaag de dag wordt dat woord vaak gebruikt als het gaat over het milieu. Er wordt gezegd: Wij moeten verantwoord omgaan met de schepping; als rentmeesters. Het milieu is kostbaar, en het is bedreigd; vooral door de opwarming van de aarde. [2] En daar hebben wij mensen – blijkbaar – de hand in. We maken ons zorgen. Op termijn dreigt er een ramp: droogte, verwoestijning, overstromingen. Wat moeten we doen? Wat kunnen we nog doen? Hoe krijgen we de wereld zover dat er inderdaad effectieve maatregelen genomen worden?
We praten ook vaak over de schepping in het debat over de evolutietheorie. Het ‘Darwinjaar’ 2009 heeft die discussie weer flink doen opleven. [3] De natuurwetenschap heeft een model over hoe alles is ontstaan. Toeval speelt een allesoverheersende rol. Meestal horen we over een ‘big bang’ waar alles mee begonnen zou zijn. De theorie is bijna rond, zeggen de wetenschappers; we hebben bijna een ‘theorie van alles’.
Dat zijn twee heel verschillende houdingen. De ene – de laatste – is: trots. [4] Wij doorgronden bijna alles. De andere is angst. Twee uitersten. Toch hebben ze een ding gemeen: het gaat niet over de Schepper. Wij, mensen, zijn alleen in de wereld.
Zo praten en denken mensen nu. Maar zo is het niet begonnen. [Vanmorgen / vanmiddag] horen we over hoe het allemaal begon.

De Bijbel begint bij het begin. Die begint niet bij het evangelie van genade: vergeving van zonden. Want dan zou je kunnen vragen: Wat is eigenlijk zonde? Zonde tegen wie, of wat? Waar komt die vandaan? Hoe zijn wij daartoe gekomen? Wie zijn wij; hoe zijn wij er gekomen?
In het begin waren wij er nog niet. Niemand was er bij. Wij konden nog niets doen. Wij hadden nog niets in de gaten. Het milieu was er trouwens ook nog niet.
“In het begin…” Zo is het allemaal begonnen. Zo is het gekomen. Wil je begrijpen wat er nu aan de hand is, waar je nu staat, en de wereld om je heen, dan zul je hier moeten beginnen.
[5] “In het begin schiep God…” Dit is het begin. Daarvoor was er nog niets. Het heeft geen zin om daarover te speculeren; te fantaseren. “Het zichtbare is ontstaan uit het niet-zichtbare”, zo drukt de brief aan de Hebreeën het later uit.
Daar word je stil van. Hoe is dat mogelijk? Daar staat je verstand bij stil. Dit wonder kan de wetenschap niet ontraadselen. De wetenschap kan alleen maar bestuderen wat er is: de wereld; en ook de geschiedenis ervan; maar niet hoe die er gekomen is.

God was er al; dat is duidelijk, daar gaat dit verhaal – de Bijbel als een groot verhaal – van uit. Later in de Bijbel horen we daar meer over, en gaan we er meer van begrijpen. Of nee, niet begrijpen; we worden tot verbazing gebracht; nog meer verbazing: dit begrijpen we helemáál niet; aanbidding. God, de drie-enige God, was er al. Altijd al; niet ‘vanaf het begin’, maar van eeuwigheid. Hij was niet alleen. De Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Zij – ik zeg het in menselijke woorden – hielden intens van elkaar en waren volkomen gelukkig met elkaar. Zij maakten met elkaar plannen. God wist al hoe Hij alles zou doen. Niet alleen de schepping – “Voordat de wereld gegrondvest werd, heeft Hij in Christus ons vol liefde uitgekozen…”, schrijft Paulus in Efeze 1. Ze waren het er volkomen over eens wat ze zouden doen. Maar dat was alleen nog maar een plan. Er was nog niets van verwerkelijkt. Er was al ‘iemand’: God. Maar er was nog niets.

“In het begin…” Er zijn bij allerlei volken, in allerlei culturen, zogenaamde ‘scheppingsverhalen’; verhalen over hoe de wereld begon. Maar dan is het toch vaak niet duidelijk waar het nou mee begon. In het begin was er een heel groot ei. Boven was de hemel, en de god; beneden was de aarde, de godin, de moeder. Maar waar kwam dat begin – een soort toverbal dus eigenlijk – dan vandaan? Je weet eigenlijk niet waar het mee begonnen is.
Het is ook moeilijk voor te stellen hoe de oerknal plaatsvond, en hoe dat kwam. Het is wel ironisch zo weergegeven: “In het begin was er niets, en dat ontplofte toen ook nog”. Er zijn trouwens ook andere wetenschappelijke theorieën over het ontstaan, en het bestaan, van het heelal; dan kom je op het gebied van de speculatie. ‘Het begin’ – inderdaad, dat kun je je moeilijk voorstellen. Maar verder terug kun je niet en dat hoeft ook niet.

[6] De Bijbel spreekt duidelijke taal. “In het begin schiep God de hemel en de aarde”. Nuchtere taal, broeders en zusters. Er wordt vaak gezegd dat Genesis 1 een gedicht is. Of een verhaal; literatuur. Inderdaad, het klinkt mooi, dat ritme van die scheppingsdagen. Maar dat komt dan toch meer door de inhoud. Er is inderdaad iets moois in het refrein: “…En God zag dat het goed was. Het werd avond en het werd morgen, de zoveelste dag”.
Maar deze eerste zin is toch geen poëzie. “Kroonprins Willem-Alexander werd op 27 april 1967 geboren”. “Op 3 september 1954 legde burgemeester Wierenga de eerste steen voor het schoolgebouw”. “In het begin schiep God de hemel en de aarde”. Nuchtere taal. Inderdaad, alleen maar een begin; je verwacht daarna nog meer. Maar het is een bericht; een mededeling over wat er gebeurd is. Samenvattend, o.k.! Niet een uitgesponnen relaas van alle feiten achter elkaar. Natuurlijk, dat geldt van elk goed verslag of verhaal. Maar dit is geen verhaal om ons mee te slepen, of ons aangenaam bezig te houden. Zo is het gegaan.

[7] Wij zijn geneigd bij onszelf te beginnen. Hoe wij dingen zien, hoe wij ze ervaren. Onze visie, onze mening is het uitgangspunt. Die telt in het stemhokje en in opiniepeilingen. Die zingt rond  in de media en op internet. Dat zit er al eeuwen in. “Ik denk, dus ik ben”, zei een filosoof. En God is ook in mijn gedachten, absoluut, dus Hij moet er ook zijn. Maar anderen, later, vonden dat helemaal niet nodig: wij kunnen best zonder God.
Vandaag de dag is het: “Ik vóel, dus ik besta”. Voor mijn gevoel is God…, of zou Hij… God – daar voel ik niks bij.
En dat is ook op de Bijbel toegepast. In de Bijbel schreven mensen op hoe ze over God dachten, hoe ze Hem ervaren hebben. Hier, in Genesis 1, schreef Mozes op, of iemand anders, hoe hij God zag. Een stuk literatuur.
En dan komen we er niet uit. Postmodernisme: we weten het niet.

[8] Maar de Bijbel begint aan de andere kant. Hoe het begonnen is. De Bijbel begint niet bij Mozes. Maar bij het begin, het begin van hemel en aarde. De Bijbel begint niet bij ons. Gód begon, toen wij er nog niet waren. Wij dachten nog nergens over na, wij onderzochten nog niets, wij hadden nog nergens een mening over, nog nergens een gevoel bij. Er was nog geen religie, nog geen geloof, en nog geen literatuur. God begon, vóór ons.
“In het begin schiep God…” Dat vraagt om stilte. Dat al die ruis, van wat er in ons omgaat en wat er in ons opkomt, even verstomt. Hij begon; Hij alleen. Hij deed een machtig werk. Majesteitelijk; soeverein. De goddelijke kunstenaar; de goddelijke ondernemer.
Als je dat op je laat inwerken, dan duizelt het je. Daar word je klein van. Klein? Wij krijgen, aan het eind van dit hoofdstuk, een grote plaats. Maar wel: wij komen op onze plaats te staan. Die plaats die later pas kwam.
“Het zichtbare is ontstaan uit het niet-zichtbare” – dat zien we in, zegt Hebreeën, door het geloof.

[9] Als we dat met ons laten gebeuren, dan zien we hoe deze majesteitelijke God toen al, vanaf het allereerste begin, naar ons toe kwam; naar ons toe werkte.
“…De hemel en de aarde”. God legde de wereld aan waar wij zouden komen te wonen. Boven ons: de hemel – de plaats waar God woont, zijn paleis. Het dak van onze wereld. Daar horen we eerst nog weinig over. De engelen, die moeten ook ergens in het begin geschapen zijn. Maar dat is voor ons op dit moment nog niet van belang om te weten. …En de aarde – de plaats waar wij zouden komen te wonen, onder Hem.
Het is allemaal nog nauwelijks voorstelbaar. Het is nog maar een begin. De hemel… Het uitspansel was er nog niet; het gewelf, dat God ‘hemel’ noemde, de blauwe lucht boven ons; dat kwam pas op de tweede dag.
En de aarde – dan denken wij aan de grond waar we op staan. Maar die was er ook nog niet. De aarde was helemaal bedekt met één onmetelijke watermassa. Het vasteland kwam pas op de derde dag.
Maar hier begon het mee: God bouwde een huis voor zichzelf en een wereld voor ons – die twee dingen samen – eerst de hemel, dan de aarde; eerst Hij, dan wij; maar toch: in één scheppingswerk, tegelijk.

Hemel en aarde – Wij zijn later gaan zeggen: het heelal. [10] Dat is niet alleen een kwestie van verschil in taal, of van de manier van uitdrukken. Het heelal, dat is een oneindige ruimte, waarin de aarde niet meer dan een stipje is, een stofje, verdwaald ergens tussen miljarden andere. Dat is de manier van kijken van de sterrenkundige, de kosmoloog, die kijkt met een telescoop en de resultaten op een computer vastlegt. Dat is abstract. Wij zijn gaan abstraheren – later. God doet dat niet, in het begin. Hij zegt: ‘hemel en aarde’. En dat is niet maar: Hij past zich aan aan ons begrip. Nee, Hij drukt uit wat zijn bedoeling is: een wereld, van Hem, voor mensen; mensen van vlees en bloed; mensen die kinderen krijgen; mensen met verlangens en onzekerheden. Hij wilde naar ons toe.

God staat aan het begin. Wetenschappers die daar niet van uitgaan, komen met het ‘toeval’; soms een heel indrukwekkend ‘toeval’; dat is een sleutelbegrip in het evolutionisme. Begrijpelijk; de wetenschap werkt met oorzaak en gevolg, en als dat niet voldoende duidelijk is dan kom je uit bij ‘toeval’. Maar dat is uiteindelijk geen echte verklaring. En het is begrijpelijk als mensen die dat geloven zich verloren voelen in de wereld, niet weten waar ze aan toe zijn en waar ze naar toe moeten.

Christelijke wetenschapsmensen, die willen laten zien dat God de wereld geschapen heeft, zeggen nu: er ligt aan de wereld een ‘Intelligent Design’ ten grondslag; ID; intelligent ontwerp. Dat is dan het alternatief voor de evolutie-benadering. De ‘intelligente ontwerper’, dat is dan volgens hen God. In dat model is God vooral intelligent. Dat is begrijpelijk; wetenschappers proberen met intelligentie de wereld te begrijpen; en al naar gelang het soort vragen dat ze stellen, krijgen ze antwoorden.
Maar als wij de Bijbel lezen, dan proeven we een majesteitelijk ontwerp; een liefdevol ontwerp; een – kunnen we zo niet doorgaan? – [11] een vaderlijk ontwerp. Als Vader – de Vader van Christus; ook onze Vader – als Vader schiep Hij de hemel en de aarde.

We komen nu bij vers 2.
Gen01-01 afb.2[12] “De aarde was nog woest en doods, en duisternis lag over de oervloed, maar Gods geest zweefde over het water”. Of: “Een hevige wind joeg het water op”.
Toen waren wij nóg niet aan de beurt. De aarde was nog onherbergzaam; wij zouden het er geen moment hebben kunnen uithouden.
“Duisternis lag op de oervloed” – dat was geen nacht zoals wij die kennen; er waren nog geen sterren. Het was geen duisternis waar je ogen aan moeten wennen. Echt inktzwarte duisternis. We zouden geen hand voor ogen hebben kunnen zien; we zouden doodsbang geweest zijn.
“…De oervloed” – als de bodem van de aarde vlak was (heeft men berekend) dan zou er overal 200 meter water staan. We zouden geen vaste grond onder de voeten hebben. We zouden ook niet hebben kunnen zwemmen; het water was voortdurend in onrustige beweging. Help, ik verdrink!
Het hemelgewelf was er ook nog niet. Er was nog geen atmosfeer, geen ruimte boven om adem te halen. We zouden gestikt zijn [13].
Was er dan iets mis met de aarde, in het begin? Dat is wel gezegd: God heeft in het begin een strijd moeten leveren en de overwinning moeten behalen op de machten van duisternis en kwaad.
Maar dan haal je te veel uit de tekst. Dat staat er niet. Gods scheppingswerk was wel goed. Straks, al heel gauw, als het licht geschapen is – de eerste dag – dan lezen we: God noemde de duisternis nacht. [14] Voor ons is die duisternis ontzagwekkend; maar God zegt: Nacht; daar is niks mis mee.
Maar: Gods scheppingswerk was nog niet klaar. Keulen en Aken zijn niet op één dag gebouwd, en de wereld ook niet.
De geest van God was al wel actief. Wij kunnen dat moeilijk begrijpen. Het werk van God, zoals het hier beschreven wordt, is nog duister. ‘Zweven’ is in ieder geval een veel te rustige en zachtaardige uitdrukking. De geest van God was stormachtig actief – een geweldige goddelijke activiteit in een nog ongevormde wereld.
Gods scheppingswerk was wel goed, maar het was nog niet klaar om ons te ontvangen. Vader zou nog dagen bezig zijn om de wereld klaar te maken voor zijn kinderen om er te wonen.
Het licht moest nog komen – de eerste dag. Het hemelgewelf moest nog komen – de tweede dag. [15] Het vasteland moest nog komen – de derde dag. En nog veel meer. De wereld die God voor ons aan het bouwen was moest nog afgebouwd worden en gestoffeerd en gemeubileerd.
Gods geest, of adem, of wind – het woord dat hier staat kan al die dingen betekenen – kon nog niet in ons werken. Later pas zou God ons vormen en de levenadem in ons blazen – hoofdstuk 2: 7. Later pas zou de Geest van God in ons komen werken.
Het ging ons allemaal nog verre te boven. Wij worden hier bescheiden van, broeders en zusters. Wij zijn maar klein onder de majesteit van God. En tegelijkertijd zien wij Hem hier bezig als onze Vader; bezig naar ons toe te werken. Met liefde. Ja, dat is Hij!

Zijn wij geneigd met onszelf te beginnen? Dan beginnen we dat hier af te leren. We worden nederig en geduldig. Wacht op je beurt. Kijk, Vader is bezig.
Dan leren wij ook de houding af alsof wij zelf alles moeten doen en kunnen doen. De wereld die Vader gemaakt heeft, die kunnen wij niet doorgronden. Wij hebben geen theorie van bijna alles; die hebben we niet tot onze beschikking en die kunnen we ook niet maken. Wij hebben het milieu niet in de hand. Wij zijn wel verantwoordelijk voor wat we doen. En ook om problemen onder ogen te zien. Maar Vaders wereld is te groot voor ons om te bevatten.
We leren hoogmoed af. We leren ook af om zenuwachtig te zijn.
Zijn we bang voor waar het naar toe gaat met de wereld? Het is niet onze wereld, het is Gods wereld! Wij hebben het niet in de hand; maar het is zijn werk! Hij is voor ons begonnen! Geweldig, wat een Vader! Hij wist waar Hij aan begon. Hij begon met vaste en kundige hand. Zo hebben we Hem leren kennen, en leren we Hem steeds meer kennen, in de Bijbel. Dat is de God die vandaag nog over diezelfde wereld regeert.
[16] God schiep de wereld in majesteitelijke liefde.


Genesis 1: 3-5 – Devotion, PTS Chapel

It is great to see the light. To look around and enjoy the world, the blue sky, the green trees, bright flowers and colourful sarees. You can meet en recognize people smiling to you. You can see the buildings, paths and roads… You can see where you can go; walk in the light. You can go wherever you want, confidently; you can discover things, investigate them, master them. That is basic on life. When a child is born, there is this expression: he or she sees the light of day.
There are people who are blind. You can hardly imagine how disabled you would be then.
Imagine you would live in dankness. You would grope around, and stumble every time, and fall. You would be afraid wherever you went. Maybe you would prefer to stay safely hidden in your corner…
Imagine the world would be dark. You would be frightened by every noise, feel threatened by unknown dangers from outside, from anywhere.
You cannot count the Scripture passages that speak about light. The people who live in darkness have seen a great light! The true light was coming into the world. Jesus Himself said: I am the light of the world. To many blind men and women he gave back the light in their eyes. And now, in the letters of the apostles, it is said to the believers: You live in the light! You are children of the light. The day of the Lord will not surprise you like a thief in the night. Thanks to our Father in heaven, the eternal God, and his eternal Son, our Lord Jesus Christ.
Darkness had become an image of evil. Darkness seems to have become the realm of evil. Imagine  the world would be entirely dark. Burglars and murderers would go around all the time, and hardly anything could be done against them. Night is the time that people get drunk; then they will become noisy and aggressive. It is the time of violence and danger. Or, on the other hand, people will sleep, they don’t know what is going on in the world; they don’t understand; their horizon is dark, they live in fear, or they don’t even care. Without knowing the true God, they live in darkness.
But when has this begun? When have evil forces begun to take advantage of darkness, and have come to rule here, so that, in the end, even God gave men over, in his anger, to darkness?
It began, as we learn from the letter of Jude, with a fallen angel. When has this revolt of the evil one taken place?
It is often assumed that the angels were created on the first day of creation; and that the uprising of a part of the angels took place soon after that.
We don’t know. We don’t know much about what was going on in heaven by that time. Genesis 1 is about the world where we would live in; it is revelation about what is important to know for us as human beings. We do know that in this world, evil has come when man yielded to it, later on.
As about heaven, we do know that there was light, from the very beginning, above the skies. It is the glory of God; the radiation from his face. God, who lives in an unapproachable light, whom no one has seen or can see. Uncreated, eternal.
But in this world He had created it was dark, as we read in verse 2.
So, when God started his week of creation with creating the light, He gave something of what He has himself. He showed something of who He is. He revealed Himself. In the created light we live in we recognize Hem.
We recognize Him as our Father; the Father of his Son Jesus Christ. For – we conserved this before – it is He who was at work in Genesis 1. Not only an abstract Creator, the cause and origin of all that came into being, who was t become, eventually, the Father of Christ, and so our Father. But the Father, from the beginning, from eternity; our loving, caring Father.
Jesus Christ, his Son is the ?Light of the world! Thanks to Him, we won’t walk in darkness any more now! We are children of the light!
It is this God, Father and Son, we recognize in the light in the beginning of creation.
People have often said: This is hardly possible, that the light should have been created on that first day, while the sun and the stars were created only on the fourth day. We know, don’t we?, that all the light that we see comes from the sun and the stars. This, they say, is a clear sign that Genesis 1 is not meant to tell us how the making of the world really happened; how it all came about.
But… how can we tell? We don’t know how it worked in the beginning. We were not yet there. And much that we know now was not yet there. Things were not yet going on as they are now.
We learn from this chapter that, from the very beginning, of this world,  God created the light. Apparently, He thought this of primary importance for us; for this world. Everything that came afterwards had to be visible; everything had to be seen. Eventually, we would come. He wanted us to live in the light, walk in the light, enjoy it, and praise Him for it. But even before, all the angels would see his works in the world and praise Him.

“…God said: ‘Let there be light’, and there was light”. What a mighty word! “He spoke, and it came to be; / he commanded, and it stood firm” (Psalm 33).
This is the voice with which He has called us. He spoke to us, the gospel of Christ his Son; with the power of his Spirit, He spoke to our ears and our hearts, an converted us to Him.
Why do people refuse to believe Genesis 1? Why do they feel that everything must have come about much more gradually? That must be because they have not experienced the power or the Word of God in their lives.
Scripture itself makes this connection. Paul writes: “God, who said: “Let light shine out of darkness,” made his light shine in our hearts”. If He has changed my life the way He did, and still does, then surely He can create a whole world by that same power – just by speaking.
“God saw that the light was good”. We enjoy the light. But that came later on. The angels would praise God because of it. But in the first place He Himself had to be content with it. He wanted it to shine from the very beginning, and He approved of it. That is why we can enjoy it.
When we do, and praise Hem for it, we are children of our Father in heaven. We show his image.
Today, many people are weary. Some are even weary of life. It has become such a heavy burden for them. Or, even, it has no meaning for them anymore; it has become unimportant, indifferent, senseless.
I have ministered to depressed people; to one who was prone to suicide. Those, as even a psychologist once said to me, are the most difficult to counsel.
We, in our Western culture, also know the listlessness of postmodernism.
May God have mercy upon them, and open their eyes. The light is good!

“…And he separated the light from the darkness. God called the light “Day, and the darkness He called “night”.”
So, from the beginning, there is nothing wrong with darkness. When the world was created, darkness was over the surface of the deep. There was no evil in darkness yet. But God made the world He created more and more beautiful; richer and richer; more and more abundant and glorious. He prepared it for us to live in. We would never have been able to live here if there had been no light.
We would enjoy living and working and playing here. But then, we would go to sleep. There is nothing wrong with it. For some things, darkness, and silence, would be more suitable; we would prefer to hide things. That’s o.k.
When Paul writes emphatically (in 1 Thessalonians 5): “Brothers, you are not in darkness! We are children of the light and children of the day. We do not belong to the night or to the darkness. So then, let us not be like others, who are asleep…”, and so on; he admonishes us strongly to behave accordingly; to show the fruit of the light (goodness, righteousness, truth)… then it is as if he continues to prevent a misunderstanding: “Christ died for us so that, whether we are awake or asleep, we may live together with him”.

“…And there was evening, and there was morning – the first day”.
There is an ongoing discussion on the question: the days of Genesis 1, the six days of creation, were they really days of 24 hours?
We can understand the question. According to scientists – astronomers, geologists and biologists – during this first phase of the history of the world, so much must have happened, and have developed, that, if you believe in Genesis 1, it would be more convenient to suppose that the days of creation have lasted for very long times, millions of years.
We cannot go further into these problems. I have often had the impression that especially the first day was very short. Just an impression arising from the story itself.
Anyway, let us be humble: we were not yet there, and our clocks were not yet running.
On the contrary: God was creating time. We say: on the first day He created the light. But properly spoken it was the other way round. When God created the light, it was the first day. Even by creating the light, He created the first day. And when He had finished creating the light, the day was over. The regular alternation of day and night He established even by creating.
We are used t to think in our concepts and our frameworks, as creatures. We are compelled to finish a day’s work at out sunset; then we get tired. It would be just foolish to try to escape this rhythm; our bodies would resist.
When we do our work regularly, in daily workloads, we, as creatures, show the image of our Father in heaven. He could have done otherwise. But He didn’t. He didn’t crate feverishly, without a break, to be eventually exhausted. He didn’t create lazily, now and them just when He had a good mind to wirk. In his sovereign way – nothing can be said against it – He created a rhythm that would be our model through the ages.
It was not yet compulsory. It was not yet a regulation. It was to become so, more or less, on the fourth day; from that day onwards. And even then imposed in a creative way; the Creator’s way.
Ti was, till now, just e model. The light, from that first day onwards, every new day, was a gift from our Father in heaven. A present to us, still – so to say – wrapped in paper, till the day that we would come along to receive it, open it, enjoy it.
Mind, remember: God’s relationship with us, and ours with Him – the covenant, if you like – does not start with commandments, regulations. It starts with gifts. Before we speak of grace, of gifts of grace, of the gifts of the Sprit, the pattern was there already: pure gifts. The gift of light, the gift of life; with a world to live in, work en rest, en enjoy.
Our life with Him does not start with our worship, our prayer, our commitment. It starts with the light of day. It starts, again and again, with awakening in the light of a new day. “His compassions never fail. / The are new every morning…” “Great is your faithfulness”, “Morning by morning new mercies I see”.
This is our Father! He was like that, from the very beginning! Every day, every sunrise, every time that we wake up with new strength and new courage to start a fresh workload, is a sermon from Him. And a sermon from his Son, who said: I am the light of the world. A sermon, misunderstood by many, unfortunately; neglected, unappreciated, un-praised. But it is there. “Day after day…. night after night…/ They have no speech, there are no words; / no sound is heard from them. / (Yet) Their voice goes out into all the earth, / their words tot the end of the world.”


Genesis 1: 9 en 10 — PREEK

Schriftlezing: Genesis 1: 1-2: 3.
Na groet: Ps. 24: 1.
Na schr.-l.: Ps. 104: 2.
Na preek: Ps. 136: 1,5,11(v.),12(m.),13,21.
Slot (K.: na koll.): Ps. 93.

Hebt u goed geslapen? We zijn opgestaan en naar de kerk gegaan, en nu zitten we hier.
Heel gewone dingen. Maar het is het werk van God, dat dat kan.
Meestal hebben we het dan in de kerk over het werk van Christus, die zijn kerk bij elkaar brengt; over het werk van de Heilige Geest. Maar ook dit: dat wij vaste grond onder de voeten hebben, in letterlijke zin, grond waar we op kunnen lopen en zitten en gaan liggen, dat is het werk van God.
Ons land is omgeven door dijken en het wordt door molens en pompen droog gehouden. Anders zou een groot deel van Nederland telkens door water worden overspoeld. Nu kunnen we hier wonen en we hebben hier een behoorlijke welvaart opgebouwd. Die welvaart kost ons nogal wat hoofdbrekens; daar wordt in de regering over gesproken; maar over het droge land waar wij wonen maakt niemand zich zorgen. Als wij al zoveel vertrouwen hebben in wat voor een deel mensenwerk is, als wij al zo trots zijn op onze Deltawerken – wat moeten wij dan een ontzag hebben voor het werk van God, dat daaraan ten grondslag ligt; wat kunnen wij dan een diep vertrouwen hebben in Hem, die een hele wereld zo heeft gemaakt, van vasteland, bewoonbaar!
We zien
Gods scheppingswerk in de scheiding van zee en vasteland.
Daarin zien we
1. Zijn verhevenheid.
2. Zijn zorgzaamheid.

Wij horen hier over het begin. Het allereerste begin van de wereld, nog voordat wij er waren. Niemand is er bij geweest; zelfs Adam en Eva niet. Geen mens kan het zelf nagaan en vertellen hoe het gegaan is.
Het gaat over wat God in het begin heeft gedaan. De God van de bijbel. De God, die in het evangelie bij ons gekomen is; de Vader van Jezus, de Christus. De God die ons heeft laten dopen in zijn naam. Onze God, onze Vader.
Hij heeft het zelf verteld. Hoe, dat weten we niet. We weten wel dat Hij gesproken heeft met Adam, met Abraham, met Mozes; mensen met wie Hij vertrouwelijk is omgegaan. Zo hebben ze Hem leren kennen. Ze hebben Hem leren kennen als hun Schepper, de Schepper van hun wereld. En zo is het tenslotte opgeschreven – mogelijk door Mozes – zoals wij het hier lezen.
Als je daar goed naar luistert, word je daar stil van. Zoals wanneer je vader of moeder of je grootouders vertellen over de tijd voordat je geboren was. Daar kun je later nog bij andere mensen navraag over doen, of boeken over lezen. Wat God hier vertelt, daar was niemand bij.
“En God zei…” Dat staat hier telkens in dit hoofdstuk. God zei: Laat het zo-en-zo zijn; zo moet het worden. Hij spreekt als een koning, die beveelt. Hij heeft macht. Als Hij het zegt, gebeurt het. Zo zingt Psalm 33 ervan: Hij sprak en het was er; Hij gebood en het stond er.
Maar het betekent nog meer, dat spreken van God. Het is als het spreken van een koning, die wetten uitvaardigt. Dat is dan van kracht. Iedereen in zijn rijk weet dan waar hij aan toe is. Waar hij zich aan te houden heeft. Dat licht moet er dan ook zijn. En de zee heeft zich aan haar grenzen te houden. Daar kunnen we op vertrouwen; wij die op het vasteland wonen, en die van deze wet afhankelijk zijn. Zo wil God het; daar kun je dan op rekenen. God heeft zich erop vastgelegd; daar kun je Hem dan ook aan houden en je op beroepen. Overtreders van deze wetten, een zee die z’n boekje te buiten gaat – je kunt erop rekenen dat die gestraft zullen worden.
“Dat de wateren op een plaats samenvloeien”. De aarde was helemaal met water bedekt. Dat kunnen we zien in vs. 2, direkt als hemel en aarde geschapen zijn, dan staat er: “…En duisternis lag op de vloed”, en dan staat er nog meer over de wateren.
Dat was geen kalme zee! De vloed, de oceaan, watermassa’s, altijd in beweging, huizenhoge golven… In de bijbel wordt daar ook over gesproken. Vol ontzag. De stem van het water, dat bruist, oorverdovend. Water golft en kolkt, onberekenbaar, alle kanten op. Het is een monster. Mensen worden er bang van, ze voelen zich nietig.
Een schip in volle zee, als er een storm opsteekt – het wordt heen en weer geslingerd en de opvarenden voelen zich ellendig, zeeziek, weerloos, een prooi van de golven: “We vergaan!” – de grootste schepen vergaan met man en muis en zinken weg in de diepte. Olietankers breken in tweeen en het wordt een ramp voor het milieu.
Overstromingen, vloedgolven, vernielen en sleuren alles mee wat ze op hun weg tegenkomen, en eisen duizenden slachtoffers. De watersnoodramp in Nederland op 1 februari 1953. Overstromingen, telkens opnieuw in de uitgestrekte kustgebieden van Bangla Desh. Vloedgolven door orkanen in het Caraibisch gebied. Hoeveel mensen zijn er niet in de loop van de eeuwen verdronken?
Water sleurt alles mee, het verplaatst massa’s grond en puin, het slijpt bergen uit, het erodeert de bodem zodat het land kaal wordt en onvruchtbaar. Honderden kilometers ver wordt het materiaal meegesleurd – zo is Nederland voor een belangrijk deel ontstaan (leerden we op school): grond die door water is meegesleurd en hier terechtgekomen.
Zo was het over de hele aarde: onvoorstelbare watermassa’s in voortdurende beweging. Als het aardoppervlak overal gelijkmatig was, dan was de aarde – zo heeft men uitgerekend – één grote oceaan met een diepte van meer dan tweeduizend meter. Even ter vergelijking: de Noordzee is over het algemeen niet dieper dan hoogstens 200 meter.
De koning beveelt! Het water moet z’n plaats weten. Het krijgt z’n grenzen toegewezen. Het kan niet anders doen dan gehoorzamen. De HERE is verheven, Hij troont boven de watervloed. Laat de wateren bruisen en schuimen… Het gebruis der zee doet Hij bedaren. Hij beveelt, en het water wordt rustig. Dat deed de Here Jezus toen Hij met zijn discipelen in het schip was op het meer van Galilea. Dat kan geen mens. Maar Hij is ook de Zoon van God.
“…En (dat) het droge tevoorschijn kome”. Het moet zichtbaar worden. Het komt van onder het water omhoog. Het was er al, de grond die onder het water bedekt en onzichtbaar was. De HERE God had de aarde doelmatig gemaakt. Hij had er zijn plan mee, en daar was die aarde al van het begin af aan op aangelegd. Wat Hij erin gelegd had, dat laat Hij er nu uit komen.
Enorme krachten komen er uit de diepte van de aarde los. Geweldige massa’s grond stijgen op. Met de kracht van ontelbare vulkanen worden gesteenten omhoog gedrukt, tot duizenden meters hoog, tot ze boven de zee uitkomen, en nog veel en veel verder.
Er ontstaat een vaste-land. Een land dat vrij is van het water, dat blijft liggen zonder verwoest en meegesleurd te worden.
Er ontstaan indrukwekkende gebergten, rotsmassieven, dalen en onafzienbare vlakten. Grillige vormen. Allerlei landschappen. Ruig en onherbergzaam, waar het altijd koud is en stormt, of lieflijk en rustig. In eindeloze variatie.
De omhooggestuwde landmassa’s komen op hun beurt ook tot rust. Waar ze hun plaats gekregen hebben, daar blijven ze liggen. Ook gehoorzaam aan het bevel van de koning.
In ons land zien we de golven uitrollen op het strand. Daar kun je liggen, daar kun je spelen, zandkastelen bouwen en zien hoe het water ze wegspoelt; je kunt er zwemmen… Het is lekker om er met vakantie te gaan. In Frankrijk en Engeland kun je de golven zien bruisen rondom steile rotsen. Het is allemaal het werk van God.
Waarom worden niet telkens opnieuw door overstromingen hele landen overspoeld? Waarom zijn er geen aardbevingen waarbij hele werelddelen in de diepte wegzinken? Waarom zijn er op de wereld geen grote vulkanische gebieden die in verschrikkelijke uitbarstingen gloeiende landmassa’s doen uitstromen, die stollen en zich uitbreiden tot steeds grotere nieuwe vastelanden? Waarom trilt en rommelt de grond niet voortdurend onder onze voeten?
Daar kan de wetenschap geen antwoord op geven. Zij vormt wel theorieen over het ontstaan van de aarde en van de gesteenten en grondsoorten, over de oorzaken van aardbevingen en vulkaanuitbarstingen – soms kan ze die zelfs bij benadering voorspellen -, theorieen over hoe de aarde van binnen samengesteld is; ze neemt waar, met heel fijne instrumenten, dat werelddelen heel langzaam ten opzichte van elkaar verschuiven en de zeespiegel heel langzaam stijgt ten opzichte van het vasteland… Maar dit, dat er zo’n vast land is en zulke begrensde zeeën en oceanen, dat kan ze niet verklaren.
Dit is het werk van God, de Schepper. “De diepste plaats is in zijn hand; van Hem zijn bergen, zee en land, Hij heeft ze hun bestaan gegeven.” Hij heeft het zo gewild en zo gemaakt. Toen, in het begin, met het oog op de toekomst, ook op nu. Zoals wij het nu beleven, is het nog steeds zijn werk.
“En God noemde het droge aarde, en de samengevloeide wateren noemde Hij zeeën”.
Dat is niet hetzelfde als dat wij het zo noemen; dat wij iets een naam geven. Wij kunnen een naam geven aan iets wat wij ontdekt hebben; een naam die wij erbij vinden passen. God geeft namen als de ontwerper. Namen die uitdrukken wat Hij wil dat het zal zijn, wat voor funktie Hij wil dat het uitoefent.
Het droge noemde Hij aarde. Zoals de hele aarde heet – de wereldbol; “In den beginne schiep God de hemel en de aarde” -, zo gaat nu ook het ‘vaste-land’ heten. Dit – of het nu werelddelen zijn of eilanden – dit staat nu verder centraal in Gods plan met de aarde. Hier gaat Hij verder mee aan het werk; hier gaat Hij geschiedenis maken. Hier gaat Hij straks mensen van maken: wij, brs. en zrs. – als we dat beseffen worden we klein – wij zijn gemaakt van stof uit die aardbodem. Daar komen wij te wonen, daar zijn we ‘in ons element’.
En de wateren noemde Hij zeeen. Ook daar heerst Hij over. De zee mag bruisen. Wij kunnen er niet wonen. Dat is niet ons element. We kunnen schepen bouwen om erop te varen, we zijn ontdekkingsreizen gaan maken naar andere werelddelen – Columbus 500 jaar geleden; wij als Nederlanders naar Indie; levensgevaarlijke reizen; de zee blijft voor ons gevaarlijk, bedreigend… Hij houdt het monster in bedwang. Hij kan ermee spelen. Zijn Zoon loopt over het water van een door de storm opgejaagd meer.
“En God zag dat het goed was.” Direkt al, midden op die derde dag. Laten wij niet te gemakkelijk zeggen, brs. en zrs., dat de aarde voor de mens gemaakt is. En zeker niet een houding aannemen alsof wij ermee kunnen doen wat wij willen. De aarde was goed, God kon er al met instemming naar kijken, lang voordat wij er waren. Hij heeft die om zo te zeggen in de eerste plaats voor zichzelf gemaakt. Het was goed: het beantwoordde aan het doel dat Hij ermee had. Inderdaad, Hij had een plan; dat strekte verder; de aarde was nog niet klaar; maar het was zijn projekt.
Later, op de zesde dag, toen heeft Hij ons gemaakt. En toen mochten wij daar wonen, op die aarde, dat vaste-land – een klein stukje eigenlijk maar; het land beslaat nog geen 30 procent van het aardoppervlak. Voor ons evengoed nog onafzienbaar. Wij mogen wonen op die wereld die God zo heeft gemaakt…
Daar word je stil van, brs. en zrs. Stil van ontzag. Daar ga je Hem van loven: Here, wat geweldig, dat U dat zo allemaal hebt gemaakt! Onvoorstelbaar. Wat bent U groot! Je raakt er niet op uitgekeken; dat wonen op die aarde verveelt nooit. We zijn die gaan ontdekken. Wetenschapsmensen onderzoeken de samenstelling en de bewegingen van de aardkorst, ze bestuderen aardbevingen en vulkaanuitbarstingen en proberen daar verbanden tussen te leggen en konklusies aan te verbinden. Zij zijn de ontdekkingsreizigers van de mensheid van vandaag. Van wat zij vertellen, wordt je ontzag voor de Schepper alleen nog maar dieper. Niet alles wat ze zeggen kun je kontroleren. Soms klinkt het je vreemd in de oren; het zijn theorieën; soms zijn ze ook onderling tegenstrijdig. Zij hebben er zelf soms moeite mee om wat ze ontdekken en wat ze in de eerste hoofdstukken van Genesis lezen, met elkaar te rijmen.
Laat staan dat wij alles zouden weten en begrijpen. Daarvoor heeft God ons dit niet verteld: met de bedoeling dat wij nu voortaan hooghartig zouden denken dat wij alles weten van de aarde en hoe ze ontstaan is! Hij heeft ons heel kort en kernachtig, en tegelijk op een prachtige manier de hoofdlijnen verteld: zo is het ontstaan. Zo ben Ik begonnen.
Dat geeft ons stof om Hem te bewonderen. Om Hem te loven, een leven lang; een eeuwig leven lang.
Weet u wat onze ellende is? Dat we dat niet gedaan hebben. Dat we van Hem, onze Schepper, afgedwaald zijn. Mensen, later ook wetenschapsmensen, hebben visies over het ontstaan van de wereld ontwikkeld die ver van Gods eigen verhaal af staan en waarin voor Hem geen plaats is. Dat de wereld haar Schepper niet meer kent, dat is haar eigenlijke nood.
Mensen vragen wel eens: waarom zou ik eigenlijk geloven? Ik heb een behoorlijk goed leven. Ik heb geen behoefte aan God en aan een leer van verlossing door Jezus.
Maar, brs. en zrs., je kunt toch niet in Gods wereld leven en dan aan Hem voorbij leven? Je kunt toch niet in een huis wonen en je niets van je huisbaas aantrekken, of zelfs hem vervloeken?
Gelukkig degenen die hun God opnieuw hebben mogen leren kennen!

In de tweede plaats zien we Gods zorgzaamheid.
Wij waren er nog niet bij, toen. Eerst is alles voor ons klaargemaakt. Zoals ouders eerst de kinderkamer helemaal in orde maken en de wieg klaarzetten, voordat hun kindje komt.
De HERE God heeft om zo te zeggen een groot huis voor ons gebouwd. Op deze derde dag heeft Hij de vloer gelegd, en straks op deze zelfde derde dag brengt Hij de vloerbedekking en de verdere stoffering aan.
Als alles klaar is, dan komen wij. Wij ‘komen ter wereld’. Op die aardbodem, die daar ligt… De golven zijn erover heen geslagen en hebben de grond opgewoeld, maar nu ligt die daar, droog. De grond is in verhitte beweging geweest, de aarde heeft gebeefd, maar nu ligt die daar, vast. Helemaal klaar om ons te ontvangen. Zo als voor ons nodig is; zo als goed voor ons is.
We hoeven niet bang te zijn. Niet al maar te worstelen om het hoofd boven water te houden. Het is niet glibberig, zodat we ieder moment kunnen uitglijden. We hoeven niet te wankelen. We hebben vaste grond onder de voeten.
Wij mogen hier staan, stevig; en gaan, vol vertrouwen. We mogen hier wonen. Wat een huis! We kunnen alle kanten op. Wat is het heerlijk om met je blote voeten in het gras te lopen, of langs het strand! (Daar hebben weer andere deskundigen het over: hoe belangrijk het is dat je voetzool goed kontakt met de grond heeft; hoe belangrijk dat is voor je hele lichaam, voor je gezondheid.) We mogen hier onze ruimte innemen – er is voor ons allemaal plaats, niemand heeft het recht ons die te betwisten! We kunnen hier leven en werken.
We kunnen hier voor onszelf een huis gaan bouwen. We kunnen meubels maken en ze hier neerzetten. We kunnen een bedrijf beginnen. We kunnen schoenen gaan maken. En wegen aanleggen. Maar het hoeft – om zo te zeggen – nog niet direkt. De grond is er al; uitnodigend. We kunnen hier gaan zitten. We kunnen hier gaan liggen. In het gras, of aan het strand. We kunnen rustig slapen, zonder dat we door trillingen van de bodem worden opgeschrikt.
Wij hoeven niet helemaal van voren af aan te beginnen. Eerst mogen we hier zijn; dan hoeven we pas aan het werk. Ziet u het, brs. en zrs.: zo is onze God, zo zorgzaam. Hij is niet in de eerste plaats de God die ons eisen stelt. Van het begin af aan is Hij in de eerste plaats de Gevende, de Zorgzame. Kortom, Hij is onze Vader.
Hier, in de geschiedenis van Genesis 1 en 2, noemen we dat nog geen ‘genade’. Genade, dat is vergeving van zonde die wij hebben gedaan. Dat begint pas in Genesis 3. Het is zelfs niet gebruikelijk om hier al van evangelie te spreken. We noemen de moederbelofte uit Genesis 3 ook het begin van het evangelie. Maar toch… Dat wij dit nu horen, dat God zo begonnen is, dat deze Schepper nu onze God wil zijn, onze Vader, dat is wel degelijk evangelie, goede boodschap, blijde boodschap. Dat wij nu nog steeds op deze wereld mogen leven, op deze vaste grond, dat is wel degelijk genade. Dat is te danken aan dat kruis, dat eenmaal op die ene plek op die grond heeft gestaan.
Zoals het in een bekend vers uit Psalm 68 staat: “Dag aan dag draagt Hij ons; die God is ons heil”.
Wij mogen dat vandaag horen. Het spreekt niet vanzelf. Eenmaal heeft God, in verschrikkelijk verdriet over een wereld vol van zonde, dit stuk scheppingswerk van Hem weer bijna helemaal ongedaan gemaakt. Het water spoelde weer over de aarde en steeg en steeg, een verschrikkelijke overstroming, een woedende vloedgolf die alles verwoestte. Er zijn overstromingen, er zijn aardbevingen, nu hier, dan daar. God heeft het gezegd: “Zo moet het zijn”. Dat is geen onveranderlijke natuurwet. Als God spreekt, dan moet zijn wereld, dan moet alles en iedereen, luisteren.
Wie dat niet doet, wie niet gelovig luistert, ook vandaag naar dit evangelie van Genesis 1, die heeft reden om bang te zijn.
Dan gaan mensen denken dat ze zelf de wereld (hun wereld!) in de hand moeten houden. Dat is het wereldbeeld van de mens van vandaag: alles is ons werk; – ze gaan met hun hoofd in de wolken lopen; – voorzover wij niet bouwen, en zorgen, is de wereld niets anders dan een grote puinhoop, een grote woestenij. Ze worden bang voor rampen die ze vroeg of laat kunnen treffen. Ze piekeren, ze zijn onrustig bezig, krampachtig.
Wij horen vandaag dit evangelie. Niet: Je kunt niet wankelen, er kan niets misgaan. Maar wel: deze God, die zo zijn wereld heeft gewild en gemaakt, die wil jouw Vader zijn.
Dat mogen we horen, ook als we het gevoel hebben – en dan spreekt ook de bijbel in de beelden van Gods wereld van Genesis 1 – het gevoel dat de grond onder onze voeten wegzakt. Dat de golven over ons heenslaan (Psalm 42: Al uw golven slaan over mij heen). Als we beseffen dat we uitgegleden zijn. Als we ‘wel door de grond zouden kunnen zakken’. En als we horen van overstromingen en aardbevingen. Dan mogen we horen: deze God, de God van Genesis 1, die is, door Christus, uw Vader. Als het nodig is, baant Hij voor zijn volk een pad door de zee. Als Hij het wil, kan Hij zijn discipel ook over het water laten lopen. Uiteindelijk zal Hij zelfs een nieuwe wereld maken, een nieuwe aarde. Dan is er zelfs geen zee meer, maar wel weer: vaste grond voor onder uw voeten.
Als we dat horen en geloven, dan staan we sterk, met beide benen op de grond. Dan hebben we de ruimte, maar dan voelen we ons ook innerlijk sterk, om de handen uit de mouwen te steken. Met de woorden waar dat andere, profetische bijbelhoofdstuk over de schepping (Jesaja 40) op uitloopt: we lopen, maar worden niet moe.
Het is goed. God heeft het zelf gezegd.

Genesis 1: 14-19 — De hemellichamen vertellen Gods eer — PREEK bij de jaarwisseling

Liturgie (Gereformeerd Kerkboek GKV)
Votum en groet.
Aanvangslied: Ps. 136: 1, 6 (allen), 7 (mannen), 8 (vrouwen), 21 (allen).
Lezing van de wet.
Antwoordlied: Ps. 19: 5,6.
Schriftlezing: Psalm 19.
Zingen: Ps. 33: 3,4.
Lezing van de tekst: Genesis 1: 14-19.
Bediening van het Woord.
Antwoordlied: Ps. 104: 5,6,10.
Slotzang: Gez. 148: 1 en coda.

Het jaar loopt rond. Het wordt lente, en zomer, en herfst, en winter. En iedere keer, 365 keer, wordt het weer dag, gaat de zon op, en onder.
Dat komt niet in het nieuws. En toch is dat één van de geweldigste dingen die er in een jaar gebeuren.
Dat heeft God zo geschapen. Daarover mag ik u vanavond/ vanmorgen/ vanmiddag het evangelie verkondigen.
Het evangelie. Inderdaad, dat is het. Begrijpt u dat vooral goed. het is niet zo, dat het evangelie eigenlijk pas is de boodschap van onze verlossing, van de komst van Christus, en van zijn werk, en dat de schepping… nou ja, daar min of meer het voorspel van is, zoiets als het decor, waartegen alles zich afspeelt (wat we tenslotte met ongelovigen gemeenschappelijk hebben).
Wij zijn dat wel vaak zo gaan aanvoelen. Genesis 1, daar is vooral veel over geschreven en gesproken in verband met de natuurwetenschappen. Schepping staat dan tegenover de evolutieleer. Dan –gaat het erom dat de aarde, (en) het heelal, geschapen is door ‘een persoonlijke macht’, die ‘er boven staat’. In die wetenschappelijke discussie spelen ook allerlei wetenschappelijke argumenten een rol.
Maar dit wordt vanavond niet een preek speciaal voor middelbare scholieren en academici. Ook dit wordt een preek voor de gemeente, van Christus. Ook dit evangelie krijgen we van Hem, en alleen door Hem. Ook hiervoor heeft Hij met zijn bloed betaald, om het te geven aan zijn gemeente, die Hij tot vandaag toe verzamelt, (en) beschermt, (en) onderhoudt.
Het is het evangelie van zijn Vader, die door Hem ook onze Vader geworden is. Die heeft alles geschapen, ook zon, maan en sterren. Hij heeft dat gedaan, niet (maar) als de ‘almachtige’, die pas later onze hartelijk liefhebbende Vader zou worden. Nee, Hij, de Vader; Hij was het helemaal, ook in het begin; Hij heeft ook in Genesis 1 gewerkt met hart en ziel; met zijn Zoon, en zijn Geest.
Anders zou dit geen evangelie voor ons zijn…!

Onze goede God openbaart zich in zijn goede schepping van de hemellichamen.
1.    Zijn heerschappij.
2.    Zijn mildheid.
3.    Zijn trouw.
Op de vierde scheppingsdag heeft God een bepaalde orde aan zijn wereld opgelegd; een vast patroon, een vast ritme.
Hij is geen God van wanorde. Hij heeft orde gewild, precies zoals Hij zelf ook ordelijk te werk is gegaan, vanaf het begin, van de schepping van hemel en aarde.
Hij heeft gewerkt, gebouwd aan zijn wereld, niet aan één stuk door, ook niet zo af en toe eens, bij vlagen, maar in afgebakende stukken, deel-taken, die elkaar regelmatig opvolgden. En die werden gemarkeerd doordat (:) het licht, dat Hij om te beginnen gemaakt had, uitdoofde en weer opnieuw opkwam. Zo heeft zijn wereld Hem aan het werk gezien, van het begin af aan; zij heeft een ritme ervaren: het ritme van zijn werk-dagen; telkens een dag en een nacht; dagen, die je tellen kon.
God heeft gewild dat dat ritme zou blijven. Zijn werkritme (:) heeft Hij ook aan zijn wereld opgelegd.
Daarvoor heeft Hij de hemellichamen gemaakt: om te heersen (staat er) over de dag, en over de nacht, (en) om scheiding te maken tussen beide. Zij moesten zeggen, op hun manier: Nu breekt de dag aan, nu is het volop dag; en: nu wordt het avond en nacht. Zij moesten die afwisseling in de kosmos aangeven als een vast patroon, waaraan niet te tornen valt.
Zo heeft God het gewild, en zo is het geworden.
De zon geeft met haar baan het dagritme aan. Inderdaad, zij heerst over de dag. Zij bepaalt daarmee het leven op aarde, met grote macht; niets of niemand kan daar onderuit.
Als zij opkomt, valt er een zee van licht over de aarde. Zoals we gelezen hebben in Psalm 19: die zon is “een jonge bruidegom die het bruidsbed verlaat,  / een held die vrolijk voortrent op zijn weg”. Er gaat een levenslust van uit, die aanstekelijk werkt. Het is morgen, de morgen van een nieuwe dag! Dat is zonneklaar. De hanen kraaien, de vogels beginnen te zingen, de bloemen gaan open. En voor de mens is het tijd om op te staan en aan het werk te gaan.
De zon geeft ook de dagdélen aan, de tijden, de uren. Zij heerst over de hele dag. Dat is nieuw op de vierde scheppingsdag. De mensen baseren er hun uurwerken op (de eerste uurwerken waren zonnewijzers; die gaven dus uren aan door middel van de stand van de zon, de draaiing van haar schaduw; hier en daar kunnen we er nog wel eens een zien).
Als de zon nog laag is, nog bezig aan haar opgang, dan is het ochtend; de ochtendstond, die goud in de mond heeft; maar ook de tijd waarvan mensen hebben leren zeggen: Vogeltjes die vroeg zingen, zijn voor de poes. Daar zien we nu hoezeer de zon het leven op aarde beheerst: het is wijsheid, volkswijsheid, om zorgvuldig voor haar ritme oog te hebben en het te interpreteren.
De zon geeft aan wanneer het tijd voor pauze is, voor een siësta (een middagslaapje) voor veel wereldbewoners. De zon geeft ook aan wanneer het avond wordt, tijd om je werk af te ronden, je gereedschap in te pakken en naar huis te gaan. De schemering valt, de wind gaat liggen. Je bent gezellig thuis. En het wordt tijd om naar bed te gaan.
Dan komen de wilde dieren uit hu holen. Zij hebben de nacht als hun domein. ’s Morgens trekken ze zich weer terug.
Dit ritme heeft God, toen Hij schiep, aan de wereld opgelegd. Iedereen is daaraan onderworpen, niemand kan zich eraan onttrekken. Ook de wetenschapsmensen niet, die de banen van de hemellichamen  bestuderen en berekenen en proberen te verklaren. Zij krijgen dit nooit in hun macht; met al hun kennis blijven ze eraan onderworpen.
Mensen maken klokken en horloges. Daar kijken we naar in plaats van naar de zon. En we zijn geneigd te denken dat wíj daarmee de dag indelen en het levensritme bepalen. Zo-en-zo laat moet dat-en-dat gebeuren. Als het twaalf uur is, staat de zon op z’n hoogst, zeggen we. Maar eigenlijk is het andersom. God heerst over onze horloges. Wat zij ons zeggen – “de tijd gaat snel”, of: “wachten duurt lang” – dat komt uiteindelijk bij Hem vandaan.
Nachtwerk is soms nodig, maar het blijft onnatuurlijk. Het is zwaarder; het moet extra beloond worden.
Er is ook een andere heerschappij, van mensen, de macht van de economie, van het productiesysteem. Daardoor is het ploegenstelsel ingevoerd, met onregelmatige werktijden: nu eens heel vroeg, dan weer heel laat, dan weer de nacht door. Ja, als ’t niet ander kan… Maar het is een harde heerschappij. Die van God is goed.
En zelfs de grootste godloochenaar, die zich niets van zijn geboden wil aantrekken, komt onder deze vaste en machtige hand van God niet uit.
En zo is het ook met de verdere patronen, die door zon en maan en sterren worden aangegeven. Op hun manier beheersen ze ons leven.
De maan geeft de maanden aan. Zo ongeveer. Zo u wilt: de draaiing van de sterrenhemel – de tekens van de dierenriem geven de maanden aan. En dat bepaalt voor de meesten van ons het tijdstip waarop we ons inkomen krijgen, en waarop we onze financiële verplichtingen moeten voldoen.
De zon geeft de jaargetijden aan, en de jaren. En daarmee bepaalt zij de kringloop van de natuur, groei, bloei, vrucht, en verval. De voortplanting bij de dieren. Het werk van de boer en de tuinder. Maar ook van kinderen die naar school gaan: wanneer ze hun rapport krijgen, wanneer ze overgaan. Van vele mensen, wanneer ze vakantie hebben. De zittingsperiode van de Tweede Kamer. Het boekjaar, voor boekhouders, bankmensen en accountants. De ambtstermijnen (,) en de jubilea. Wij maken kalenders, en agenda’s, we leggen data vast, voor belangrijke gebeurtenissen, we baseren er onze afspraken op en onze plannen.
Dat wordt allemaal door God beheerst. Hij heeft dat zo gemaakt, op de vierde scheppingsdag. Hij heeft deze orde gewild, Hij heeft die uitgedacht, in zijn wijsheid; het is zijn orde. En met zijn macht heeft Hij indrukwekkende instrumenten geschapen, lichamen waarin geweldige energieën werken, zon en maan en een oneindig aantal sterren, om die orde aan te geven. “Ze moeten”, zei Hij, “de seizoenen aangeven, en de dagen en de jaren”. Hij sprak, en het was er, Hij gebood en daar stond het. Hij wist precies hoe Hij het maken moest.
En, staat er dan verder, “God plaatste ze aan het hemelgewelf”. Dat betekent: in de lucht, die boven de aarde is, boven de mensen en de dieren, waar ze niet bij kunnen; het dak van de wereld om zo te zeggen. Onvoorstelbaar ver weg, miljoenen lichtjaren soms (zeggen ze). Ook in de eeuw van de ruimtevaart altijd nog oneindig hoog boven ons. “Aan het hemelgewelf”. Het uitspansel, dat wat wij boven ons zien, dat had Hij hemel genoemd (stond in vers 8). Dat wil zeggen: wij kijken naar boven, wij wijzen naar boven, en dan zeggen we (moeten we zeggen): Daar is de hemel, daar woont God. Zoals de lucht hoog boven ons is, zo is Hij boven ons, boven de wereld, Hij heerst. Welnu, daar heeft Hij ook de lichten bevestigd, zorgvuldig in hun regelmatige banen gebracht: hoog boven ons. Hij laat ze namens Hem zijn heerschappij uitoefenen, over mens en dier, over economie en samenleving. In hun heerschappij zien we zíjn heerschappij. We kijken er hoog tegen op.
“En God zag dat het goed was”.
Brs. en zrs., dit is evangelie; voor ú.
U mag God kennen als uw God, uw Vader, die de wereld geschapen heeft in Christus en die die wereld vandaag regeert door Christus. Die u als zijn gemeente beschermt en onderhoudt, die u regeert door zijn Woord en Geest én door zijn hemellichamen, alles en ieder in z’n eigen functie. Zijn heerschappij is zeer goed. Ook de dagen, den de maanden, en de jaren, zijn van Hem.
Wat als we dit evangelie niet hadden? Zo is het voor veel mensen. Ze zien de zon en de maan en de sterren wel, maar ze verstaan de taal niet die daarvan uit gaat. Het ‘zegt ze niets’, want ze zijn er doof en blind voor. Ze kijken wel op hun horloges en kalenders en in hun agenda’s, maar ze weten niet waar die vandaan komen. Ze berekenen de banen van zon en maan en de afstanden van de sterren, maar ze weten niet waarom dat allemaal zo is.
Voor hen is en blijft dat allemaal stom (zo lang God ze de ogen en de oren niet opent); blinde krachten in het heelal, een grillig noodlot. Waar ze soms een bijgelovige angst voor hebben; waar ze hun toekomst uit proberen te voorspellen met een horoscoop.
Wij mogen daarin de goede heerschappij van onze God en Vader zien. Het is dwaasheid om je ertegen te willen verzetten. [2zds] Het is goed en heilzaam, en gezond, om eraan onderworpen te zijn. Om de dagen, en de jaren, te ontvangen uit zijn Vader-hand.
In de tweede plaats zien we in de hemellichamen Gods mildheid.
Ze moeten ervoor dienen, staat er tot twee keer toe, “om licht te geven op de aarde”.
Daar is het God om begonnen: om de aarde.
Dat moeten we maar goed weten, en vasthouden. In moderne boeken over het heelal, over ons zonnestels en vele andere, daar krijg je de indruk dat onze zon maar een van de vele sterren is, een stipje ergens in een hoekje van het heelal, en de aarde een nog veel kleiner stipje, dat toevallig, als een van de vele planenten, in een baan daar omheen draait.
Nu mag dat misschien op een bepaalde manier zo zijn, en dan kan dat ons allen maar onder de indruk brengen van de wijdheid van Gods scheppingswerk (!). Maar intussen: God heeft de (hemel en de) aarde geschapen, en die aarde, daar gaat Hij mee aan het werk, in zorgvuldige en volhardende ijver, dagen lang. Hij gaat die inrichten, stofferen en meubileren, om er tenslotte, als kroon en sluitstuk van dat werk, de mens neer te zetten: als bewoner van dat compleet ingerichte huis.
En in het kader van dat werk heeft Hij nu ook de hemellichamen gemaakt. Hij heeft de plaats van de zon en de maan en de andere hemellichamen en hun banen, in verhouding tot die van de aarde, zo bepaald, dat de aarde ervan genieten kan, (en) er profijt van kan hebben, zo als dat Hem het beste lijkt.
Stel u voor, dat de aarde iets dichter bij de zon was: we zouden verbranden! Of dat de afstand iets groter was: alle leven op aarde zou doodvriezen. Hoog aan de hemel, in die onmetelijke ruimte, hebben ze een plaats gekregen, maar uitgerekend de aarde moeten ze van dienst zijn.
Zo is onze God, die wel hoog in verhevenheid troont, maar die naar beneden kijkt op hen die verslagen en onaanzienlijk zijn [Jesaja 57: 15, vgl. NV51]. –
Licht moeten ze daar geven, op de aarde.
Het licht is een genot. Wat een weldaad voor de ogen de zon te zien, zegt Prediker. Het geeft levensluist, werklust. Hoe zou je ooit kunnen opstaan en zin hebben om aan het werk te gaan als de zon niet opging! Het doet je goed. Het brengt je in een goed humeur, het maakt je vrolijk. Het geeft je nieuwe kracht, in het voorjaar. Het maakt je ge-zon-d. Het is een gloed die je koestert. – de zon is een lichaam waar onvoorstelbare hoeveelheden energie vrij komen; een onuitputtelijke energiebron voor alle leven op aarde.
Ze schijnt overvloedig, al maar weer, over goede en slechte mensen.
En als het donker is, is er de maan, en de sterrenhemel; daar straalt een licht van af dat op een heel andere manier weer goed doet, dat past bij de avond en de nacht, een zacht licht dat aan die uren romantiek geeft.
Dat heeft God aan de aarde gegeven. Zo goed is Hij, zo mild, dat Hij zulke gaven aan zijn wereld geeft. Ze laten als in een spiegel iets zien van wat Hij voor ons is en wil zijn. “Ze moeten aangeven”, staat er, maar we kunnen ook zeggen: ze moeten tot tekenen zijn. Tekenen, afbeeldingen, paatjes, die spreken van Hem en van wat Hij doet.
(1) “God is mijn licht”. Het licht dat ons koestert, weldadig. Hij geeft ons, te mogen zien. Om niet als een blinde in het donker rond te tasten, struikelend en ons stotend en bang voor onzichtbare gevaren, maar te weten waar we aan toe zijnen te kunnen gaan en staan, en bezig te zijn, en op ons doel af te gaan.
(2) Zo is Hij zelf: onze Vader, door Christus. Straks hebben we het licht van de zon en de maan niet meer nodig, want Gods luister schijnt over ons en het lam is ons licht. Nu al stralen de zon en de maan iets van die toekomstige heerlijkheid uit; iets van hun heerlijkheid.
(3) Zo laat Hij zijn gemeente zegenen, elke dag, elke week: moge de HEER het licht van zijn gelaat over U doen schijnen. Moge de HEER u zijn gelaat toewenden, als de opgaande zon.
(4) Zo is zijn Woord, dat van Hem uitgaat (Psalm 19): als de zon. Het geeft licht, het doet goed. Het laat je zien hoe je moet gaan. “Een lamp voor mijn voet, / een licht op mijn pad” [Psalm 119: 105].
(5) Zo zijn zijn beloften; zo zijn zijn gaven, dat wat Hij maakt. “Abraham, kijk eens omhoog en tel de sterren, als je ze tellen kunt!” Met kwistige hand heeft Hij het firmament ermee bezaaid. Nog altijd bekomt de moderne mens met z’n telescopen niet van z’n verbazing over het machtige aantal. “Zo zal jouw nageslacht zijn!”
(6) Zo, als die zon, is het werk van zijn Geest. De rechtvaardigen zullen in het koninkrijk van hun Vader stralen als de zon. Jullie zullen, te midden van een verdorven en ontaarde generatie, schitteren als sterren aan de hemel. Christus houdt de engelen van de zeven gemeenten als sterren in zijn rechterhand.
[recap.] Licht, helderheid, vrolijkheid, levenskracht, overvloed. Zo spreken de zon en de maan en de sterren hun taal. Zo doen ze ons goed, milde gaven van een milde God.
Wat ondankbaar is het dan om Hem daar niet voor te danken en in Hem niet te geloven! Zoiemand moet wel verblind zijn, z’n ogen dicht hebben, die dwaalt op klaarlichte dag, die is in de duisternis, ook als-ie ’s zomers ligt te zonnebaden.
In de derde plaats zien we hier de trouw van onze God.
De hemellichamen moeten dienen voor het aangeven van seizoenen – vaste tijden, stond er in de vorige vertaling – en dagen en jaren. Er zit in hun baan, hun omloop, een vaste regelmaat.
Je kunt er je horloge op gelijk zetten.
Stel je voor, dat de ene dag de avond viel terwijl je je dagtaak nog lang niet af had, en de andere dag werd je doodmoe en de avond liet maar op zich wachten!
Stel je voor, dat in de cao een bepaald loon was overeengekomen, zeg maar voor een jaar, en de ene keer was het jaar zo kort dat de werkgever zwaar gedupeerd was, en de andere keer zo lang dat je je gezin niet al die tijd kon onderhouden!
Vaste tijden. Daar kun je je plannen op baseren, je kunt afspraken maken, kerkdiensten en vergaderingen beleggen, en iedereen weet waar hij zich aan te houden heeft. Je kunt er mee rekenen, naar achteren ook: zoveel jaar geleden, in dat-en-dat jaar, is het gebeurd, en iedereen weet waar je het over hebt.
Vaste tijden: je kunt er op rekenen. Eeuwen lang gaat dat nu al zo door, en nog steeds is er diezelfde regelmaat, elk jaar weer, elke dag weer. We hebben erop gerekend, het [afgelopen jaar/ jaar dat nu afloopt], dat de zon weer opging; dat het weer uitbetalingsdag werd; en we zijn niet beschaamd. Ook voor het [komende/ nieuw begonnen] jaar rekenen we er weer op.
Dat mag. Of denkt u van niet?
Zo trouw is onze God. Je kunt op Hem aan.
Maar vergis u niet, brs. en zrs.: dat is geen starre, onveranderlijke regelmaat van een automaat, die eens voor altijd in beweging is gezet en die nu vanzelf loopt omdat het niet anders kan.
Dat hebben mensen wel gedacht (en sommigen denken dat nog wel): God heeft de wereld in gang gezet eenmaal, nu loopt voortaan alles vanzelf.
Wij weten dat er in de sterrenwereld onvoorstelbare krachten werken, nog veel groter dan in de zon. Sterren exploderen en grote massa’s worden her in der de ruimte in geslingerd. Of ze klappen in elkaar en trekken alles naar zich toe. Alles onder ontzettende temperaturen. Het is in het heelal een voortdurende beweging, een voortdurend krachtenspel.
Ook vroeger hebben mensen daar al wel iets van geweten, en gezien: zons- en maansverduisteringen, kometen aan de hemel, meteoorinslagen.
Je kunt er bang van worden. Wat kan in ons zonnestelsel nog niet gebeuren?
En toch is er aldoor nog dezelfde regelmaat. De zon is nog even weldadig, de banen van de hemellichamen zijn nog niet verstoord.
God houdt alles in de hand. Hij bestuurt het, de krachtenvelden en afstanden waar wij van duizelen – met machtige hand. Hij is daar voortdurend actief mee bezig. Met zijn trouwe Vaderhand.
En nu nog een keer: dat is geen starre onveranderlijkheid, van een onbewogen God, die niet anders kan. Zoiets als een dode natuurwet. Waar je verder geen boodschap aan hebt: ’t blijft toch altijd zo; een eeuwige wederkeer van altijd hetzelfde.
Nee, God is trouw als de levende God. Trouw aan wat Hij begonnen is; trouw aan wat Hij gezegd heeft.
Trouw, ook aan de blinden, die de zon niet zien maar die hopen op zijn belofte dat Hij blinden de ogen zal openen.
Trouw ook aan de mensen die zuchten onder de voortdurende kringloop, zoals Prediker: de zon komt op, en de zon gaat onder, en je ploetert maar en wat bereik je ermee? Er is nooit iets wat standhoudt! Je moet God wel vrezen, maar wat zie je van zijn blijvende (,) voortgaande werk?
Trouw aan de mensen die zuchtend aan een nieuwe dag beginnen (,) en die angstig de avond zien vallen: HEER, U bent de Heer van hemel en aarde, U hebt zon en maan en alles geschapen, maar wanneer zult U ons toch verlossen? [Psalm 74].
Hij was trouw, ook toen één keer de mensen gedacht hebben: Gelukkig, de avond valt, nu zijn we van Hem af!, nu moet de achtervolging wel ophouden. Kanaänieten waren het. Toen zette Hij de zon stil boven Gibeon, en de maan bleef staan boven de vlakte van Ajjalon. Een verbijsterende dag is dat geweest: de vaste regelmaat van de hemellichamen, van de vierde scheppingsdag, werd verstoord. Hij die die geschapen had, zou Hij die niet naar zijn hand kunnen zetten? Een verpletterende dag voor de Kanaänieten. Maar een dag van grote overwinning voor Gods volk. God was trouw: Hij gaf hun tegenstanders in hun macht, Hij gaf hun het land dat Hij ze beloofd had.
Hij is de levende God, die trouw is aan wat Hij gezegd heeft, en die geschiedenis maakt. En zon, maan en sterren zijn daaraan ondergeschikt.
Hij was trouw, toen Hij midden op de dag de zon verduisterde, drie uur lang, op Golgota. Toen brak zijn oordeel los, en zijn Zoon droeg het. Zo verloste Hij op die dag zijn volk.
Hij is trouw, als eenmaal de zon verduisterd wordt (,) en de maan wordt bloedrood of zwart als een rouwkleed, en alle glans dooft. Dan breekt zijn oordeel los. Zo heeft Hij het geprofeteerd. Nog eenmaal zal Hij niet alleen de aarde, maar ook de hemel doen beven, het uitspansel, en alle hemellichamen worden uit hun voegen gerukt. Een dodelijke angst zal dan de mensen op aarde aangrijpen: hun laatste en stevigste zekerheden vallen weg. Hun wereldbeeld valt in duigen.
Maar dan komt voor wie zijn woord trouw gebleven zijn, de dag van de grote vernieuwing: zon en maan hebben afgedaan; Gods luister schijnt over ons en het lam is ons licht.
Dat heeft Hij beloofd, en Hij is trouw.
Van die trouw getuigt de zon in haar kringloop, een vol jaar lang; in haar op- en ondergaan, 365 keer elke dag weer, stipt op tijd; en de maan en de sterren. Van de trouw van onze goed God, in Christus.
Zijn we daar niet allemaal getuige van?
(Januari: En zouden we daar dan ook geen vertrouwen in hebben?)

Genesis 1: 26 en 27 — PREEK

De cijfercodes [tussen vierkante haken] verwijzen naar een PowerPointpresentatie. Deze is bij mij te verkrijgen. Mail naar

Liturgie (Gereformeerd Kerkboek, GKv)
Votum en groet.
Aanvangslied: Ps. 147: 3,4.
Lezing van de wet.
Zingen GK Gez. 131: 3,4,5.
Schriftlezing: Psalm 8.
Zingen: GK Gez. 130: 1,2.
Alternatief: Ps. 40: 3.
Bediening van het Woord.
Antwoordlied: Ps. 8 –
Vs 1 allen, 2 vrouwen, 3 mannen, 4-6 allen.
Zingen: GK Gez. 69.
Dankzegging en voorbede.
Inzameling van de gaven.
Slotzang: Liedboek 473: 1,2,3, 5, 10.

[1] Brs. en zrs., jongens en meisjes,
Misschien laten je vader en moeder je wel eens een foto zien van toen je nog een baby was. Dat je lag te slapen in de armen van je moeder. Dat je vader en moeder naar je kijken: blij, en trots.
Leuk hè? Zo’n mooi kindje. Was jij dat echt? Dat kun je haast niet voorstellen.
Hoe ouder je wordt, hoe moeilijker dat wordt. Je verandert. Je wordt steeds meer een eigen persoon. Met je eigen wil. En met je eigen ideeën, over wat je belangrijk vindt. Je bent wel eens boos op je ouders; je moppert op ze. Nog later vind je, als je terugkijkt, dat ze bepaalde dingen helemaal niet goed gedaan hebben.
Maar zo is het allemaal begonnen. [2] Dat hele leven van je, mèt die ideeën en die kritiek en zo, dat is begonnen met dat baby’tje.
[Vanmorgen/vanmiddag] gaat het over het begin van ons allemaal, met elkaar; ons als mensheid. Hoe wij er gekomen zijn. Je zou kunnen zeggen: over onze geboorte – zo duidt de Bijbel dat ook wel aan; er staat bijvoorbeeld: “…Adam, de zoon van God”.
Wij zijn zelfstandige mensen geworden. Met een eigen wil; eigen idealen, over wat we willen bereiken. Onze eigen ideeën over onszelf, onze menselijke waardigheid, onze mensenrechten. Ook onze vragen over onszelf; problemen met onszelf: we zitten wel eens met onszelf in de knoop. Ook onze gedachten over het geloof, over God; onze vragen.
Maar dat is allemaal hier begonnen, met deze gebeurtenis. Hij is onze Vader; hij heeft ons gemaakt. Eerst gaat het over hem; hij was er al. Daarna over ons: hoe wij er kwamen.
‘Als zijn evenbeeld’. Wat betekent dat eigenlijk? Hoe vul je dat in? Daar zijn boekenkasten over vol geschreven. Wat is de mens? Daar hebben filosofen zich het hoofd over gebroken. Dat willen wetenschapsmensen wel graag weten; en maatschappelijk werkers, en zo; dat is fundamenteel voor hun werk. Toch krijgen we [vanmorgen/vanmiddag] geen theorie, geen ‘antropologie’, menskunde. Het woord van God, dat spreekt ons allemaal aan; hier ook.

[3] God schiep ons als zijn evenbeeld.
1.    In relatie tot hem.
2.    In relatie tot de wereld.
3.    In relatie tot elkaar.

[4] 1.
“God zei: Laten we mensen maken…” Dat is iets nieuws. Dat hebben we nog niet eerder gehoord in dit hoofdstuk. God heeft al een heleboel gemaakt. Dan zei hij: Dit-of-dat moet er zijn, moet er komen; en hij maakte het. Maar nu gaat hij eerst overleggen.
Blijkbaar gaat er nu iets heel bijzonders komen. Het is net alsof je zelf al heel lang bezig bent met iets te maken, en dan zeg je: “Weet je wat, laten we dit-of-dat er bij doen”. Daar wordt het hele werkstuk, het hele project, nog veel mooier van! [5]
Zo is het ook hier. Tot nu toe hoorden we Gods stem. En we zagen hem bezig, als het ware, met zijn handen. Hij was de ontwerper, en de maker. Maar nu mogen we om zo te zeggen dieper kijken: wat er in hem omgaat; in zijn hart. “Laten we mensen maken…!” Dat zal nog eens mooi zijn! Je hoort – als je goed luistert, met je hart, als je probeert dit in te voelen, dan hoor je hoe hij zich hier persoonlijk bij betrokken voelt. Je hoort zijn liefde; zijn bewogenheid. Zijn liefde om ons te maken. Wij waren er nog niet –, maar hij hield al van wat wij zouden kunnen worden; wat hij wilde, en bedacht, dat wij zouden worden.
Maar God is toch één? Er is toch maar één God? Hoe kan hij dan zeggen: “Wij”? Ja, God is één; maar hij is niet alleen. Hij is zo rijk, zo veelzijdig, dat hij – hij zelf – met elkaar kan overleggen en plannen maken. Later leren wij zeggen: Vader, Zoon en Heilige Geest; verderop in de Bijbel. De drie-enige God. Hier is dat nog niet duidelijk. Maar zo uniek en zo groots is hij.
“…Mensen… die ons evenbeeld zijn, die op ons lijken”. In die herhaling hoor je nog eens hoe diep hij hier van binnen mee bezig is; hoe goed en mooi hem dat lijkt. “Mensen die op ons lijken”: inderdaad, dat staat er. Is het niet geweldig? Hoe is het mogelijk?!
Hij zegt als het ware: Lijkt je dat niet mooi? Ja, laten we dat gaan doen!
“God schiep de mens als zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem”. In die herhaling hoor je inderdaad de verbazing; het ontzag. Wonderbaarlijk, maar het is toch echt zo!: de mens lijkt op God. Je ziet God in hem.

We kunnen het het beste zo voorstellen: wij weerspiegelen God. [6] Het betekent niet dat wij een soort godjes-in-het-klein zijn. We zijn geen kopie die je niet van echt kunt onderscheiden. Dat wordt straks juist de grote zonde van het begin: de duivel spiegelde de mens voor dat hij ‘als God’ zou kunnen zijn; en toen ging hij daarnaar verlangen.
Het betekent niet dat wij nu bij God weg kunnen gaan lopen, de wereld in, trots, alsof wij nu de baas zijn, onafhankelijk: wat is de mens toch geweldig!
Je kunt het ook niet omkeren. Het betekent ook niet dat wij van onszelf kunnen uitgaan, hoe wij onszelf zien en beleven, en dan van daaruit conclusies kunnen trekken: O, dan moet God ook zo zijn. Dat is wat heidenen doen: de mens ‘schept’ god naar zijn beeld. Zulke goden volgen hun grillen, ze zijn ontrouw, ze bedriegen elkaar, ze ruziën met elkaar… De mens projecteert al z’n verlangens en begeerten – en vaak ook z’n angsten – op z’n god.
‘Weerspiegelen’, dat betekent dat God als het ware zijn stempel op de mens drukt. De afdruk is nooit gelijk aan het origineel. Maar je zult in de mens wel God herkennen. Zijn heerlijkheid straalt op de mens af, en die straalt dan van de mens af op zijn beurt weer naar anderen toe. Het is niet een stilstaande gelijkenis zoals bij een schilderij of een beeldhouwwerk. Het is een levend gebeuren.
Het is zoals men vaak zegt dat gebeurt met een ouder echtpaar: ze gaan op elkaar lijken. Het blijven twee verschillende personen. Maar ze zijn in een lang leven met elkaar gewend om dingen te zien door elkaars ogen; ze benaderen dingen op dezelfde manier; ze delen blijdschap en zorgen met elkaar; ze verwerken dingen samen.
Zo zal de mens… zullen wij op God lijken. Dat gaat alleen goed als God er bij blijft; en als de mens bij God blijft, als schepsel onder hem.

Dus hoe vul je dat nou in? Dat kunnen we alleen goed doen als we naar God blijven kijken. [7] In het Nieuwe Testament zijn er een paar uitdrukkingen voor: gerechtigheid en heiligheid. Of (ergens anders): kennis; we kennen God, we weten wat hij wil. Dat gaat dus veel dieper dan uiterlijke gelijkenis. We zijn geschapen met dezelfde basishouding, hoe we dingen benaderen en beoordelen, wat we goed vinden en niet goed.
Maar we hoeven ons niet tot die paar woorden te beperken. Hoe meer we in de bijbel lezen, en daarin God leren kennen, hoe meer we onszelf leren kennen.
We zien God dingen maken; een wereld; hij is creatief. We zien ook hoe hij trouw blijft aan waar hij mee begon. Hij wordt wel boos, maar hij blijft niet boos; hij vergeeft. Hij verandert wel eens van koers, in z’n manier van optreden, maar dan altijd om vol te houden waar hij ooit mee begon. Je weet altijd wat je aan hem hebt. Als wij op ons laten inwerken hoe hij is en wat hij doet, dan gaan we beter begrijpen hoe hij ons heeft bedoeld.
Dat, brs. en zrs., is het geheim van dat ‘beeld van God’. Zo vul je dat in. Daarom kun je daar ook niet mee op de loop gaan in een theoretische, zelfgeconstrueerde mensbeschouwing. Hier moeten wij altijd weer naar terug: naar God zelf, zoals we hem kennen als de Levende, in de levende taal van de Bijbel. Dat op ons laten inwerken; hem bewonderen; hem eren. ‘Beeld van God’ – dat versta je alleen maar, en kun je alleen maar uitwerken, in een levend geloof.
Anders zie je dat niet. Wij zijn daar wel ver vandaan geraakt, brs. en zrs. Er is in mensen vandaag – en van vroeger, in de geschiedenis, sinds de zondeval – vaak maar heel weinig meer te zien en te herkennen van dat beeld van God. In onszelf niet, en in anderen niet. Uiterlijk niet, en in onze manier van doen niet, in onze levenshouding.
Maar daar mogen we ons niet zomaar bij neerleggen. God wil dat wij nog steeds terugdenken aan zijn oorspronkelijke bedoeling met ons en onze medemensen, zijn schepping vanaf het begin. Daar komt hij later nog een paar keer op terug. Vlak na de zondvloed, als er maar weinig mensen zijn overgebleven, en hij neemt het opnieuw op voor het leven, hij verbiedt de doodslag en verbindt daar zware sancties aan: “…Want God heeft de mens als zijn evenbeeld gemaakt”. En nog eens in het Nieuwe Testament, in de brief van Jakobus, als het gaat over hoe we over elkaar praten: “Met onze tong vervloeken wij mensen die God heeft geschapen als zijn evenbeeld. Dat kan toch niet goed zijn, broeders en zusters?” [8] God wil dat wij mensen – onze medemensen – blijven beschouwen als geschapen als zijn evenbeeld; hoe weinig we daar nog van terug menen te zien; ze blijven zien in het licht van zijn oorspronkelijke bedoeling.
Dat wij hier in dit deel van de wereld spreken over mensenrechten, en over de menselijke waardigheid, brs. en zrs., daar hoor je nog een echo in van deze bijbelse boodschap. Daarom doen wij er goed aan om daar mee voor op te komen.
En dan mogen we dat ook op onszelf toepassen. [9] Zelfrespect; een gezond gevoel van eigenwaarde – en dat is iets anders dan: zelfliefde. Jezelf gelovig erkennen als beeld van God. Wat heeft hij mij wonderlijk gemaakt! Psalm 139: in de schoot van mijn moeder; maar dat kun je ook op de schepping toepassen. Zoals ik functioneer, mijn lijf en mijn hart, dan ik me kan bewegen en dat ik trek heb in eten, de stofjes die werken in mijn hersens en de vlinders in mijn buik… Hoe is het mogelijk! Zo heeft hij mij gemaakt, zo heeft hij gewild dat ik zou zijn!

[10] 2.
God schiep ons als zijn evenbeeld, in de tweede plaats: in relatie tot de wereld. “Zij moeten heerschappij voeren…” De Nieuwe Bijbelvertaling is wat vrijer; er staat inderdaad, zoals we het ons herinneren: “…Opdat zij heersen…” Dat is de bedoeling van die schepping als Gods evenbeeld. God regeert, in hemel en op aarde. En hij wilde dat wij, als zijn evenbeeld, over de aarde zouden regeren. Als afspiegeling van hem, onderkoning, zijn gouverneur, zijn hoge commissaris (of wat voor titels er in onze wereld ook maar voor in omloop zijn); zijn premier. De wereld, de dieren, zou in onze regering iets van zijn regering moeten ervaren.
Is dat ‘heerschappij voeren’ in het verleden misschien misverstaan? Het lijkt er wel op, en wij zijn wat dat betreft nogal wantrouwend geworden. Wij spreken liever van ‘rentmeesterschap’. Ook goed; een goede titel. Dat ‘heerschappij voeren’ betekent niet dat wij de aarde kunnen uitbuiten en de rijkdommen daarvan verkwisten voor ons eigen plezier – en voor anderen, de arme landen nu en onze kleinkinderen later, de woestijn achterlaten, en de rommel en de schulden. Ziet u wel hoe belangrijk punt 1 was: dat doet God toch ook niet? Hij doet toch ook niet maar raak, hij voert toch geen wanbeheer?
[11] God overziet de wereld. Hij houdt goed in het oog hoe het allemaal gaat. Zijn ogen gaan rond over heel de aarde. “Naar de nederige ziet hij om, de hoogmoedige doorziet hij van verre”. Hij hoort degenen die tot hem roepen, om hulp; hij hoort de jonge raven, die roepen om voesel. Hij luistert, hij heeft een open oor. Hij bevrijdde zijn volk met sterke hand en met opgeheven arm. Wij zeggen dan vaak: Dat is ‘mensvormig’ spreken; God past zich aan aan ons begrip en ons voorstellingsvermogen. Maar het is eerder andersom. God kijkt, hij ziet; hij luistert; hij grijpt in. En hij heeft ons als zijn evenbeeld gemaakt, met menselijke, lichamelijke ogen en oren, en armen en handen, met de bedoeling dat wij daarmee zouden regeren, zien wat er goed gaat en wat er misgaat, signalen opvangen, luisteren naar hulpgeroep, en actie ondernemen.
[12] De zoon van God regeert. Christus is koning. Hij zag hoe wij er aan toe waren en hoorde ons hulpgeroep. En toen kwam hij. Hij vernederde zich. Hij kwam dienen. Hij zag voor zich, in liefde, wat wij nog helemaal niet waren, maar wat we dank zij hem zouden kunnen worden: heilig en zuiver, zonder vlek of rimpel. En daar zette hij zich voor in. Daar werkt hij aan, sindsdien, voortvarend; hij boekt een onvoorstelbaar resultaat:
Wij gaan het beeld van Christus vertonen. Ja, brs. en zrs., wij zijn gemaakt naar het beeld van God, de drie-enige God. We moeten niet alleen denken aan Iemand die machtig regeert op een troon in de hemel, ver boven ons verheven, maar ook aan hem die zich vernederde tot aan het kruis. Hij zag er niet uit. Maar dat is ook het beeld van God.
Dank zij hem wordt dat voor ons weer opnieuw actueel. Evenbeeld van God zijn, dat is niet alleen maar iets van het verleden – onbereikbaar ver, in het paradijs – en de toekomst: na de jongste dag in het hiernamaals. God zij dank wordt dat hier-en-nu weer werkelijkheid: Christus’ evenbeeld gaan vertonen; hem navolgen; zijn liefde weerspiegelen.
Dus het is de bedoeling, brs. en zrs., dat wij dat zo invullen. Niet alleen maar in onze vísie op de mens. Maar in de praktijk; in ons eigen leven; metterdaad. God wil dat wij zijn beeld weer opnieuw gaan vertónen.
[13] En dat mogen we met anderen delen; naar anderen uitstralen. In andere mensen zien wat ze door Christus zouden kunnen worden; wat ze mogen worden: hersteld, opnieuw geschapen, als Gods evenbeeld. Niet alleen zien, maar ze zo ook behandelen, zo tegemoet treden. In barmhartigheidswerk, in de zorg, en in ontwikkelingswerk. Iemand die als een zombie binnenkomt, die roofbouw op zichzelf heeft gepleegd, drugs gebruikt, en ontslagen is, zo begeleiden dat hij gezond naar buiten komt als iemand die er weer tegenaan kan en er zin in heeft en goede kansen heeft op de arbeidsmarkt! Jij gelooft; jij ziet dat voor je, wat dat inhoudt, voor deze persoon, en jij werkt eraan mee dat iemand weer het beeld van ook zijn Schepper gaat vertonen!
Als dat lukt, brs. en zrs., als er weer mensen komen die het evenbeeld van God beginnen te worden – wijzelf en anderen – dan is dat iets geweldigs. [14] Dat is niet vanzelfsprekend. Dat is niet iets om trots op te zijn. Wat is de mens? Oorspronkelijk? Hoe is hij bedoeld? Wat kan hij worden? Het evenbeeld van God? Dan moet je wel diep ontzag hebben voor hem, onze Schepper. Zo zingt Psalm 8 erover. En Psalm 144. Wat is die nietige mens, dat God er zo iets geweldigs van heeft gemaakt? Hoe is het mogelijk…?

[15] 3.
God schiep ons als zijn evenbeeld; in de derde plaats: in relatie tot elkaar. Daar hebben we het al wel over gehad: naar anderen toe. Maar dat begint hier: “Mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen”. [16]
Het gaat hier nog niet over het huwelijk. Dat komt straks in hoofdstuk 2. Dit is al wel een duidelijk voorspel: God schiep de mens (enkelvoud) – God schiep de mensen (meervoud) mannelijk en vrouwelijk. Naast elkaar. Man en vrouw – niet: vrouw en man – maar toch: naast elkaar.
Eén mensheid – maar toch met één fundamenteel verschil. Verschil in ras, in cultuur, enzovoort, zijn later ontstaan; die zijn niet fundamenteel. Rassen kunnen zich vermengen. Maar je hebt wel een seksuele identiteit: man of vrouw. Sommige mannen en vrouwen hebben daar verwarde gevoelens over; maar zo zijn we allemaal geschapen.
Verschillend, maar toch samen mens; samen het evenbeeld van God.
[17] Onze wereld heeft daar grote moeite mee. Nog niet zo lang geleden golden we als in wezen gelijk; dat jongens stoer wilden zijn en meisjes wilden zorgen kwam alleen maar door opvoeding. Daarna werden we totaal verschillend: mannen waren van Mars, vrouwen van Venus. Nog steeds is men er niet over uit of vrouwen nou net zo naar de top zouden moeten willen en dezelfde afweging tussen baan en gezin zouden moeten maken als mannen. Hier heerst het principe van concurrentie: de een moet vooral niet voor de ander onderdoen. Hier gaan we van onszelf uit – en dan ontdekken we dat we de ander niet begrijpen.
We komen het best verder, ook als mannen en vrouwen met elkaar, brs. en zrs., als we beginnen bij onze relatie tot God. Hij heeft ons mannelijk en vrouwelijk geschapen. Hij is geen man: hij schiep ons allebei naast elkaar en met elkaar: niet ieder afzonderlijk, maar samen het evenbeeld van God. [18] De bijbel leert ons geen specifiek mannelijke of specifiek vrouwelijke waarden. Als evenbeeld van hem zullen we leren samen te werken – niet te concurreren, maar samen te werken – en de taken te verdelen.
[19] Als we hier beginnen, bij man en vrouw, dan zullen we dat ook leren toepassen naar andere mensen toe, in het intermenselijk verkeer. Onze naaste: die is anders dan wij; die begrijpen we niet altijd direct, daar zullen we moeite voor moeten doen; maar die is wel naast ons gezet.
Als we hier beginnen, brs. en zrs., bij onze God, opnieuw beginnen, in Christus, dan ligt de wereld voor ons open. Als hij ons weer vernieuwt tot zijn evenbeeld, we beginnen dat weer te vertonen, dan zullen we ook als koningen heersen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

mushroom coffee